Американски научници употребиле вештачка интелигенција за да создадат сосема нови, функционални вируси кои се размножуваат во лабораториски услови. Ова е првпат вештачката интелигенција да дизајнира целосни геноми – не делови, не варијации на постоечко, туку комплетни упатства за живот.

Создадени се 16 нови вируси кои напаѓаат исклучиво бактерии и не се опасни за луѓето. Постигнувањето е опишано како научна пресвртница која би можела да отвори нови начини на лекување. Истовремено, експертите предупредуваат дека вируси дизајнирани од алгоритам отвораат итни прашања за биолошката безбедност.

Јазикот на животот

Технологијата функционира слично на големите јазични модели. Само што моделите наречени Evo1 и Evo2 не предвидуваат зборови, туку она што научниците го нарекуваат „јазик на животот”. Тие биле обучени врз огромни збирки генетски код од вируси, бактерии, растенија и луѓе, а потоа дотерани да генерираат бактериофаги – вируси што напаѓаат само одредени бактерии.

Бројките ја покажуваат разликата меѓу идеја и резултат. Од 302 најперспективни дизајни синтетизирани во лабораторија, само 16 успеале да ја уништат бактеријата E. coli. Докторандот Семјуел Кинг раскажал како во раните утрински часови ги забележал првите знаци: „Почнавме да забележуваме јасни чисти дамки и бевме неверојатно возбудени.”

Каде е границата и кој ја чува

Бријан Хи од Универзитетот Стенфорд изјавил дека ова е „голем чекор во сложеноста на она што генеративната вештачка интелигенција може да го дизајнира”. Од другата страна, во коментар во списанието Science, д-р Томас Инглсби и д-р Мориц Ханке од центарот за здравствена безбедност на Универзитетот Џонс Хопкинс напишале дека наодите отвораат „итни прашања за биолошката безбедност”. Прашањето, велат тие, повеќе не е дали генеративниот дизајн на вирусни геноми постои, туку дали може да се користи без „сериозна штета”.

Заштитните мерки постојат и се конкретни: базите за обука биле исчистени од вируси кои напаѓаат сложени организми, работело се со фаги наместо со вируси опасни за човекот, а истражувањето се одвивало во строго обезбедени лаборатории. Хи тврди дека постојните мерки се доволни. Прашањето што останува не е дали неговата лабораторија е безбедна – туку дали следната што ќе го повтори ова ќе биде.

Од битови до атоми

Вирусите не се сметаат за живи суштества, па создавањето вистински жив организам би барало уште еден научен скок. Разликата е во мерка: генетскиот код на фагите има околу 5.400 базни парови, најмалата жива клетка околу 500.000, а човечкиот геном три милијарди. Хи вели дека обидот за создавање едноставен организам „веројатно би барал значителен напор, но не е невозможно”, и дека таквата насока ги интересира.

Професорот Марк Гуељ од лабораторијата за синтетичка биологија на шпанскиот универзитет Помпеу Фабра ја нарекол студијата „многу значајна пресвртница”, бидејќи „за првпат во историјата почнуваме да дизајнираме биологија на компјутер”. Професорот Патрик Каи од биотехнолошкиот институт во Манчестер додал дека значењето излегува надвор од фагите: моделите учат принципи на дизајн вградени од самата еволуција.

Некој ќе го прочита ова како ветување за лекови против бактерии отпорни на антибиотици. Некој друг ќе го прочита како упатство. Технологијата не бира како ќе биде читана – тоа го прават лабораториите, регулативите и државите. А регулативата, како и обично, ќе пристигне откако сите веќе ќе научат како се прави.