Кога Италија го отвори центарот во албанскиот Ѓадер, тоа беше претставено како италијански експеримент. Сега истиот експеримент се пакува како европски модел – и на списокот на можни партнери, покрај Гана, Сенегал, Тунис, Либија, Мавританија, Египет, Уганда, Етиопија, Узбекистан и Ерменија, стои и Црна Гора.

Италијанскиот министер за внатрешни работи Матео Пјантедози ќе го изнесе предлогот на итната средба на министрите за внатрешни работи на ЕУ. Идејата е едноставна и токму затоа е опасно едноставна: секој кој влезе нелегално во ЕУ, се испраќа во центар во трета земја, каде му се обработува барањето за азил и документите. Финансирањето? Од буџетот на Унијата. Кој точно ќе го плати, и колку – за тоа сè уште нема одговор.

Зошто сега

Средбата е свикана поради Сеута, шпанската енклава на мароканско тло, каде во последните денови околу 70.000 луѓе се обидоа насила да влезат на шпанска територија. Седумдесет илјади. Тоа не е бројка со која некоја администрација може да се справи со постојните процедури, и Рим тоа го знае – па го користи моментот.

Италијанскиот министер за надворешни работи Антонио Тајани не се крие околу тоа кон кого е насочена критиката. Тој ја оцени шпанската политика како премногу попустлива, а италијанската како „строга и одмерена”, тврдејќи дека Европа не може да прима сите без разлика. И додаде дека Европската комисија ја поддржува италијанската, не шпанската позиција. „Мораме да изградиме заедничка стратегија за имиграцијата”, изјави Тајани, спомнувајќи ја „можноста за отворање нови центри по моделот на Албанија во различни африкански земји”.

Балканот како продолжена рака на европската граница

Ова е делот што кај нас треба да се чита побавно. Албанија веќе е моделот. Црна Гора е на списокот. Значи двете балкански земји кои најгласно ѝ се обраќаат на ЕУ со барање да влезат внатре, се разгледуваат како места каде Унијата ќе го држи она што не сака да го држи дома.

Тоа е стара сцена, само со ново име. Балканот со години служи како чекалница, како буферна зона, како место каде проблемот се паркира додека Брисел размислува. Разликата сега е што тоа за првпат се формализира во предлог со буџетска линија. И вреди да се запраша: што добива една држава која се согласува на такво нешто – побрза интеграција, или само уште еден договор кој ја држи точно каде што е?

Броевите не се сложуваат

Има уште еден детал кој целата идеја ја прикажува послабо отколку што Рим би сакал. Центарот во албанскиот Ѓадер, кој Италија сака да го стави во полн погон до крајот на годината, би требало да обработува до 3.000 луѓе месечно за азилни постапки. Моментално служи само за депортации, со ограничен капацитет. Значи моделот кој се предлага за целиот континент, во својата единствена жива верзија, сè уште не работи она за што се предлага.

Италија паралелно ќе бара и построга примена на Општиот систем на преференции – механизмот кој трговските олеснувања за земјите во развој ги врзува со нивната подготвеност да ги примат назад сопствените граѓани без документи. Со други зборови: трговијата станува лост. Кој нема да прима назад, ќе плати на пазарот.