Според Димовски, директор на Дирекцијата за технолошко-индустриски развојни зони, просечната плата во ТИР зоните за 2025 година е зголемена за 6 проценти. Тоа е порака која владата сака да ја сподели како успех. Но тоа е само половина од сликата. Другата половина е дека во истата година две поголеми компании – Дура и Аптив – се повлекоа од зоните.

Започнеме со позитивната страна. Шест проценти раст на плата е реален. Не е револуционерно, но е над инфлацијата (околу 4 проценти). Тоа значи дека реалната куповна моќ на работниците во ТИР зоните се зголеми за околу 2 проценти. На национална скала, тоа е добра вест. Македонските плати во индустрискиот сектор традиционално заостануваат зад регионот, и секое подобрение е добредојдено.

Но контекстот е она што не е во насловот. Дура е автомобилска компонентна компанија која имаше неколку стотици вработени во Скопје. Аптив е софтверска и електронска компанија со уште поголема позиција во земјата. Двете најавија заминување или намалување. Причината официјално е „реструктуирање на глобалната стратегија”. Неофицијално: повисоките цени на енергијата, промените во европската автомобилска индустрија, и неконкурентните плати во Македонија во споредба со Бугарија и Романија.

Димовски тврди дека освен Дура и Аптив, нема други најави за заминувања. Тоа е изјава која се повторува – и секој пат тоа е класичен начин на политичка комуникација. Се вели „нема други” во моментот, со надеж дека другите нема да најават до следната оджива. Реалноста е поинаква. Уште неколку компании се во преговори за намалување. Имената сѐ уште не се јавни.

Промена во концептот, како што се изразува директорот, значи нешто конкретно. Стариот модел – 10-годишно ослободување од данок, евтина работна сила, минимална регулација – повеќе не работи. Бугарија и Романија имаат поевтина работна сила. Унгарија и Чешка имаат поквалификувана работна сила. Македонија се наоѓа помеѓу – не е најевтина, не е најквалификувана. И затоа компании одат таму каде една од двете предности е поизразена.

Што значи тоа за работниците кои останаа? Краткорочно – повисоки плати. Кога компанијата гледа дека може да ја изгуби работната сила, плата се зголемува. Тоа е економска реалност. Долгорочно – неизвесност. Зоните ги губат компании. Замените се ризик. Можеби нови ќе дојдат, можеби не. Министерот вели дека ќе менуваат концепт. Но менувањето на концепт не може да се случи преку ноќ. Може да трае години. Во меѓувреме – 6 проценти растеж денес можат да станат 0 проценти за две години. И тоа е реалноста на индустриските зони во една мала земја која нема предности освен евтина енергија и евтини плати – и едната веќе ја изгуби.