Мајскиот студ ги погоди овошните насади и виновите лози во подрачјето на Росоман. Најголеми штети се регистрирани покрај Црна и Луда Мара. Кајсии, праски, лозови насади – сите погодени од ниските температури. За земјоделците кои планираа за оваа сезона, тоа е удар кој не е само емотивен. Тоа е финансиски удар кој ќе се чувствува во цели Македонија.

Колку е тежок ударот? Според стручни проценки, штетата кај најпогодените парцели достигнува до 100 проценти на одредени површини. Стотипроцентна штета значи нула приход. Една година работа – изгубена за неколку часа на ниски температури. Лозовите на Росоман не се само еднa година. Тоа се вложувања кои бараат две до три години за повторно производство со нормален принос.

За Македонија, ова не е изненадување. Мајскиот студ е повторлив феномен. 2017, 2020, 2023 – и сега 2026. Климатичките трендови покажуваат дека анормалните температурни осцилации стануваат почести. Топла зима, ладен пролет, одрве плодови во студ. Истиот образец секоја година. И секоја година земјоделците добиваат истите ветувања – помош ќе има, осигурување ќе се воведе, програми за климатска адаптација.

Прашањето кое никој не го одговара е дали земјоделците всушност ги добиваат тие средства. Помошта во минати години стигаше со закаснување. Една година. Понекогаш две. Кога пристигаше, обично беше делумна – не покривала ни 30 проценти од реалната штета. И административната процедура – секогаш сложена. За малечок земјоделец со 20-30 декари лозје, ангажманот за барање помош е речиси повеќе од средствата кои ќе ги добие.

За потрошувачите во Скопје и Тетово, тоа значи нешто конкретно. Цените на овошјето ова лето ќе бидат повисоки. Кајсиите кои нормално чинеа 80-100 денари по кило, лесно ќе се качат на 150-180. Лозовиот род исто така намален – значи македонското вино за оваа реколта ќе биде помалку, и со повисока цена. Истиот образец секаде. Кога производителот губи, потрошувачот плаќа.

За владата, прашањето е едноставно но непријатно. Што е плановите за климатска адаптација? Министерството за земјоделство често зборува за „модернизација” и „европски стандарди”. Но за земјоделец од Росоман овие зборови малку значат. Конкретни мерки би биле: фондови за климатско осигурување, мрежи против градобијни и студ, системи за пред-чистење на температура. Сите тие постојат во развиените земји. Кај нас – се зборува, ретко се применуваат. И секоја мајска утрова ниските температури ја кажуваат истата приказна.