Украинската компанија General Cherry го претстави својот најнов дрон – Хмаринка. Цена околу 1.000 долари. Опсег до 50 километри. Време на лет до 60 минути. Максимална брзина 140 километри на час. Носивост 5 до 8 килограми експлозив. Распон на крилја 196 сантиметри. Овие бројки кажуваат малку за оној кој не е во индустријата – но за воени аналитичари тие значат еднa работа: војната веќе не е скапа.

Хмаринката е инспирирана од рускиот дрон „Молниа”, кој украинските сили го запознале на терен. Тоа е една од интересните аспекти на оваа војна – двете страни постојано копираат еден од друг. Русите имаат Иран и Кина за експертиза. Украинците имаат западна технологија плус сопствена импровизација. И секоја сезона нов модел поефтин од претходниот, но поефикасен на терен.

Споредба со класична воена опрема е драстична. Еден американски Hellfire ракети чини 150.000 долари, и треба хеликоптер или дрон Reaper за да го испорача. Хмаринката чини 1.000 долари и доаѓа сама. За цената на еден Hellfire може да се купат 150 Хмаринки. Дури и ако само 10 проценти од нив погодат цел, сѐ уште е поефикасно од традиционалната опција. Не во секоја мисија, но во многу.

Општата кои Cherry ветуваат – првите 150 дронови ќе бидат бесплатно испорачани на украинските одбранбени сили. Тоа е стандарден модел во украинската нова дронска индустрија. Прв сериски прототип за фронт – бесплатен. Тоа е и тестирање на терен и маркетинг кампања. Ако дронот функционира, следните стотици и илјади се продаваат на украинската војска и на странски сојузници. Ако не функционира – се одат на отпад и се прави нов модел.

Тоа што се менува овие години не е само цената. Менува се и кој ги прави дроновите. Гигантски одбранбени фирми како Lockheed Martin или Raytheon не можат да најдат начин да направат борбен систем за 1.000 долари – нивната структура го прави тоа невозможно. Помали стартапи, гаражни лаборатории и инженерски тимови од по 20 луѓе сега ги испишуваат правилата на новата индустрија. И украинскиот пример покажува дека тоа функционира.

За Балканот пак прашање е едноставно. Колку години ни требаат да видиме сличен дрон? Имаме инженери. Имаме факултети. Имаме воени потреби. Немаме политичка волја и индустриска инфраструктура. Бугарија прави некои чекори. Хрватска има свои стартапи. Србија размислува. Македонија – речиси ништо. И секоја година додека размислуваме, технологијата напредува, цените паѓаат, и пазарот се полни со други пред нас. Прашање е кога ќе одлучиме – или ќе одлучиме премногу касно?