Од сите места на кои шпионажата може да пропадне, најмалку се очекува тоа да биде ходникот на Врховната команда на сојузничките сили во Европа. Токму таму, во СХАПЕ во белгискиот Монс, канадска државјанка со кинеско потекло била уапсена под сомнеж дека шпионирала – додека била на пракса во најчувствителниот воен штаб на НАТО.

Белгиското сојузно обвинителство соопшти дека апсењето следело по дојава од безбедносните служби на самиот Алијанс. Обвиненијата се две: шпионажа во корист на трета земја и членство во криминална организација. Претресени ѝ се и домот и работното место. На жената, чиј идентитет сè уште не е објавен, ѝ е одреден истражен затвор во траење од еден месец.

Она што најмногу боде очи не е апсењето, туку како воопшто дошло до него. Според медиумските наводи, таа станала сомнителна затоа што се задржувала околу згради во комплексот и поставувала невообичаени прашања. Не заради пресретната комуникација, не заради контраразузнавачка операција – туку затоа што некому му изгледала чудно на ходник. Тоа е систем што се потпира на будно око, а не на процедура.

Кој ја проверил, всушност?

Тука приказната станува поинтересна. На страниците на СХАПЕ пишува дека за безбедносните проверки на практикантите се одговорни нивните матични земји – во овој случај Канада. Времето потребно за безбедносно одобрение зависи од националните правила на земјите-членки и, како што стои во истиот документ, може да трае од осум недели до 18 месеци. Осумнедели или година и пол, зависно од тоа кој ја пополнува хартијата.

Значи, НАТО пушта луѓе во својот централен воен штаб врз основа на проверка што ја вршел некој друг, по правила што ги пишувал некој друг, во рок што варира за фактор од осум. Портпаролот на Алијансот изјави дека сојузот „останува целосно посветен на заштитата на персоналот, чувањето на доверливите информации и одржувањето на довербата и безбедноста врз кои почива”. Убава реченица. Не објаснува ништо.

Канадскиот министер за јавна безбедност Гери Анандасангари најави дека земјата ќе „продолжи да ги преиспитува постојните процеси и безбедносни проверки”. Значи, ќе се преиспитува откако беше уапсена. Канадската кралска коњичка полиција потврди дека им помага на белгиските власти и одби каков било понатамошен коментар.

Ниту една страна не кажува за која трета земја наводно се шпионирало. Кинеското потекло на осомничената го кажува тоа наместо нив – барем во насловите. Разликата помеѓу потеклото и лојалноста е една од оние работи што секој кој живее во помала земја ја разбира предобро.

За Балканот ова не е далечна вест. Земјите од регионот испраќаат свои луѓе во НАТО структурите, а истата логика важи и за нив: одобрението за пристап го дава домашната служба, а последиците ги трпи целиот сојуз. Ако проверката на најбогатите членки може да пропушти некого до СХАПЕ, колку чини таа хартија кога ја потпишува една многу помала држава?