На 10 септември 1998 година, на дното на дневниот разузнавачки извештај подготвен за тогашниот американски претседател Бил Клинтон, стоела реченица дека група поврзана со Осама бин Ладен „можеби ќе лета со авион полн со експлозив и ќе удри во некој американски град“. Три години подоцна, речиси на ден, четири патнички авиони беа претворени во оружје над Њујорк и Вашингтон.

Таа реченица сега е јавна. ЦИА објави над 100 страници дотогаш доверливи претседателски извештаи – вкупно 71 документ – по повод дваесет и петгодишнината од нападите. Директорот на агенцијата Џон Ратклиф го нарече тоа „чин на исклучителна транспарентност“ и најголемо објавување на вакви извештаи во историјата на агенцијата. Документите го покриваат периодот од февруари 1998 до 12 септември 2001 – денот по нападите.

Не било едно предупредување, туку низа

Објавените документи покажуваат дека тоа не била изолирана дојава. Во извештаите се споменуваат можни напади врз објекти во Вашингтон, обиди за набавка на материјал за нуклеарна бомба, планови за напади со хемиско оружје и киднапирања на Американци. Еден извештај од септември 1998 наведува дека претпочитаната опција на бин Ладен била удар врз САД на сопствена територија, во Вашингтон.

Предупредувањата продолжиле и под Џорџ Буш. Документот од 6 август 2001 година, нешто повеќе од месец пред нападите, го носел насловот дека бин Ладен е решен да изведе напади во Соединетите Држави. Во него пишува дека припадници на Ал Каеда со години живееле или патувале во земјата и дека организацијата веројатно има мрежа способна да помогне во напад. ФБИ тогаш водело околу 70 детални истраги поврзани со бин Ладен.

„Замор од предупредување“ – изговорот што се повторува насекаде

Зошто ништо од тоа не се склопило? Документите нудат термин: замор од предупредување. Година по година пристигнувале нови проценки, но без прецизни податоци за време, место и начин. Кога сè е потенцијална закана, ништо не е конкретна закана, и апаратот престанува да реагира.

Комисијата за 11 септември подоцна заклучи дека службите континуирано предупредувале, но не успеале да ги поврзат поединечните информации во слика на операцијата што навистина следеше. Последниот извештај пред нападите, од 28 август 2001, повеќе воопшто не го спомнувал сценариото со патнички авиони – таму се наведени атентати, киднапирања и ракетни напади.

Што останува од ова по дваесет и пет години

Лесно е ова да се прочита како приказна за пропуштена шанса. Поточното читање е поинакво и потешко: службата си ја завршила работата, документот стигнал до врвот на власта, и сепак не се случило ништо. Проблемот не бил недостаток на информација, туку тоа што информацијата не значи ништо додека некој не одлучи да постапи по неа.

Тоа е механизам што не е американски и не е стар. Извештај што стои во фиока додека настанот не се случи, а потоа се објавува како доказ дека сè се знаело – тоа е сцена што секоја администрација на светот ја има изведено барем еднаш. Прашањето е колку такви документи во моментов чекаат некој да ги прочита до крај.