Три илјади двесте и осумдесет фирми. Толку странски подружници работеле во Македонија во 2024 година – домашни претпријатија под контрола на странски субјекти. Тоа е 4,7 отсто од сите деловни субјекти во земјава. Истите тие 4,7 отсто произведуваат 37 отсто од целата бруто-додадена вредност и вработуваат една четвртина од работниците во деловниот сектор.

Бројките се на Државниот завод за статистика и не се нови по логика, но секогаш изгледаат поинаку кога ќе се постават една до друга. Сто и пет илјади луѓе работат во тие странски подружници. Вкупниот приход изнесува 802,8 милијарди денари, а бруто-додадената вредност 183,8 милијарди денари – околу три милијарди евра.

Каде се создава вредноста

Најголем придонес има преработувачката индустрија со 35,3 отсто од вредноста создадена во странски контролирани фирми. Следат информациите и комуникациите со 16,7 отсто, а трговијата на големо и мало со поправка на моторни возила со 11,5 отсто.

Распределбата на бројот на фирми и на вредноста што ја создаваат не оди заедно, и тоа е најинтересниот дел од статистиката. Преработувачката индустрија има само 381 претпријатие, но 51.214 вработени и 64,9 милијарди денари додадена вредност. Трговијата има 926 подружници – повеќе од двојно – но само 12.664 работници и 21 милијарда денари додадена вредност.

Информации и комуникации: 417 претпријатија, 11.466 вработени, 53,1 милијарди приход и 30,8 милијарди додадена вредност. Со три и пол пати помалку луѓе од индустријата, секторот создава половина од нејзината вредност. Снабдувањето со енергија е крајниот случај – 127 претпријатија со 2.384 вработени вртат 116,3 милијарди денари приход, а создаваат 11,5 милијарди додадена вредност.

Чии се парите

Европски субјекти контролираат 92,8 отсто од странските подружници. Земјите-членки на ЕУ контролираат 44,6 отсто од нив, но во тие фирми работат 62,8 отсто од сите вработени во странски подружници и се создава 61,9 отсто од нивната вредност.

Поединечно, Австрија води со 17,4 отсто удел во создадената вредност, потоа Холандија со 11, Германија со 9,7 и Обединетото Кралство со 9 отсто.

Што кажува, а што не кажува оваа бројка

Четири и седум отсто од претпријатијата кои создаваат речиси четириесет отсто од вредноста е податок што може да се чита на два начина, и двата се точни. Првиот: странскиот капитал е продуктивен, вработува квалификувани луѓе и создава повеќе по вработен од просечната домашна фирма.

Вториот: сè што останува надвор од тие 3.280 фирми – а тоа се над 95 отсто од сите деловни субјекти во земјава – создава помалку од две третини од вредноста. Тоа не е приказна за тоа колку се добри странците. Тоа е приказна за тоа колку е ситен, неформален и нископродуктивен остатокот од економијата.

И тука се поставува прашањето што статистиката не го одговара: колку од тие 183,8 милијарди денари додадена вредност остануваат во земјава како плати, даноци и реинвестиции, а колку излегуваат како дивиденда?