Десеттата ноќ по ред небото над Иран се пали. Американските удари утрово погодија цели во неколку делови од земјата, а иранските агенции пријавуваат експлозии од југоистокот до пристаништата на Оманскиот залив. Војна што трае речиси пет месеци и што никако да најде крај – или барем некој што сака да ѝ стави крај.

Иранската агенција Тасним јави за детонации во Конарак, во провинцијата Хормозган, и во пристанишниот град Чабахар. Државната телевизија Прес Ти-Ви пренесе напади и во близина на Шираз, а агенцијата Фарс за повеќекратни експлозии околу островот Кешм и градот Бандар Абас. Со други зборови – удари по цела должина на јужното иранско крајбрежје.

Хормуз – тесната цевка низ која тече половина светска нафта

Американската Централна команда (ЦЕНТКОМ) соопшти дека ударите почнале во 23:30 по локално време, но не открила конкретни цели. Официјалната формулација гласи дека нападите се осмислени да ги „деградираат иранските воени капацитети” со кои се напаѓаат трговски бродови во Хормузскиот теснец. Преведено од воен јазик: се борат за контрола на едно од најтесните и најважните грла на светската трговија.

А тоа што станува збор за Хормузскиот теснец не е ситница. Низ таа воена зона, широка на најтесно место дваесетина километри, поминува голем дел од светскиот извоз на нафта, гас и ѓубрива. Кога овде некој почне да гаѓа танкери, цената на тоа не останува во Персискиот Залив – таа патува по светот на начини што ги знае секој што паметил еден нафтен шок.

„Последиците од тоа што ѝ верувавте на Америка”

Среде сето тоа, британската поморска агенција УКМТО пријави дека еден танкер бил погоден од непознат проектил кај оманскиот брег, ден откако друг брод веќе изгоре во истата зона. Екипажот го напуштил бродот и се спасил во чамци, без пријавена еколошка штета. Ниту бродот, ниту сопственикот не се идентификувани – што само по себе кажува колку станало непрозирно кој кого гаѓа овде.

Иранската државна агенција ИРИБ пак објави фотографија на запалениот танкер со порака: „Последиците од тоа што ѝ верувавте на Америка. Ова е сцена од Хормуз.” Пропаганда, се разбира – но пропаганда што работи токму затоа што сцената е вистинска. Иранската Револуционерна гарда додаде дека два танкери се запалиле по експлозии додека се обидувале да поминат по јужната рута. Ројтерс не можеше независно да го потврди тврдењето, што е добар потсетник дека во ваква војна секоја страна прв ги пушта своите бројки.

Кому му е потребна оваа војна?

Техеран бара бродовите да поминуваат по рута долж иранскиот брег и повторува дека само патиштата што ги одредува Иран се безбедни. Спорот околу тоа кој ќе командува со минувањето низ теснецот стана центар на целата ескалација. А тоа е класична балканска сцена ако се погледне одблиску: две сили влечат за контрола над едно тесно грло, а ризикот го носат бродовите, екипажите и трговијата што мора да помине оттаму.

Балканот ја знае оваа шема напамет – кога големите се караат за премин, малите гледаат од страна и се надеваат дека нема да пламне посилно. Прашањето што виси над десеттата ноќ удари е едноставно: кој од двајцата навистина сака да застане прв, и што ако одговорот е – никој?