Унгарија по Орбан изгледа сосема поинаку – и токму сега се гледа колку. Унгарскиот парламент денес и утре расправа и гласа за уставен амандман со кој веднаш би му завршил мандатот на претседателот Тамаш Сулјок. Партијата на новиот премиер Петер Мадјар, „Тиса”, која има двотретинско мнозинство, тоа го нарекува дел од „операција чистење” по 16 години владеење на Виктор Орбан што заврши во април.

Сулјок, претседател од март 2024, одбива да поднесе оставка. Тврди дека амандманот „води кон концентрација на моќ наместо кон поделба на власта” – обвинение што иронично звучи познато, зашто токму тоа со години ѝ го префрлаа на Орбановата ера. Мадјар пак го нарекува Сулјок „марионета на Орбан” и вели дека не успеал да постигне национално единство. Ако амандманот помине, парламентот има 30 дена да избере нов претседател.

И тука почнува интересниот дел за секој што гледа од Балканот. Новата власт што дојде со ветување за расчистување на автократијата, првото нешто што го прави е – менува устав за да отстрани човек. Орбан, сега во опозиција, повика на протест под слоганот „Стоп за тиранијата” пред претседателската палата, каде излегоа илјадници. Истиот човек што со децении ја градеше „нелибералната демократија” сега вика против тиранија. Балканскиот гледач само кимнува – тоа кино сме го гледале.

Европа не молчи. Сулјок поднесе жалба до Венецијанската комисија, тело на Советот на Европа што ја оценува уставноста, тврдејќи дека амандманот не е во склад со европските стандарди. Комисијата дури испрати делегација во Будимпешта на 2 јули – но владата забрза со процедурата без да чека мислење. Кога новата власт брза да смени устав пред Европа да каже збор, прашањето само по себе се наметнува: дали чистењето е крај на автократијата или само нејзина нова боја?