Четиринаесет држави им забрануваат социјални мрежи на децата: Франција последна, Грција и Турција во ред – а Балканот молчи

Државите низ светот една по една го носат истиот закон: децата да немаат пристап до социјалните мрежи. Австралија прва повлече линија во декември 2025 – забрана за сите под 16 години. Оттогаш листата на земји што ја следат само расте, а меѓу нив има и наши блиски соседи.

Најсвежата е Франција. На 21 јули законот помина, а од 1 септември мрежите ќе бидат забранети за деца под 15 години. Не заостануваат ни другите: Данска подготвува забрана под 15, Шпанија и Германија под 16, Полска и Словенија под 15. Од регионот што ни е поблизок, Турција веќе го изгласа законот во април и чека потпис од претседателот, а Грција планира забрана под 15 години од јануари 2027.

Причините што ги наведуваат владите се секаде исти – зависност, вознемирување преку интернет, оштетено ментално здравје и изложеност на предатори. Тешко е да се спори дека проблемот постои. Секој родител што гледал десетгодишно дете залепено за екран до полноќ знае за што станува збор.

Но еве го тешкото прашање: како всушност се спроведува ваква забрана?

За да се блокира едно дете, платформата мора прво да знае дека тоа е дете – што значи некој мора да ја провери возраста на секого. А проверката на возраста бара документи, лице скенирано преку камера или друг податок што ве идентификува. Организации како Amnesty Tech предупредуваат дека токму тука се крие стапицата: за да ги заштитиш децата, воведуваш систем што ги следи сите. Британскиот премиер Keir Starmer вели дека верува оти забраната може да се спроведе – но „верувам дека може” не е исто со „еве како ќе се спроведе”.

Ефикасноста исто така е под знак прашалник. Дете што сака да влезе на мрежа наоѓа начин – лажна возраст, туѓ профил, VPN што го крие потеклото. Ако забраната лесно се заобиколува, останува само привидот на заштита, додека системот за проверка на возраст останува трајно вграден. Тоа е класична размена во која добиваш малку сигурност, а даваш многу приватност.

А кај нас? Додека четиринаесет држави веќе пишуваат закони, во нашиот регион расправата за децата и екраните ретко излегува од родителските групи на мрежите. Прашањето не е дали ваков бран ќе стигне до Балканот – соседите веќе го носат – туку дали ќе размислиме за замката со приватноста пред да го копираме законот, или дури откако ќе го потпишеме.