Лидерот на СДСМ Венко Филипче најави дека следната недела ќе биде претставен нов предлог-закон за борба против корупцијата – инспириран од естонскиот модел. „Тоа ќе биде првиот закон што јас ќе го потпишам како премиер по следните избори”, изјави во интервју за поткастот „Риштази” на Коха. Реториката е амбициозна. Прашањето е дали реториката е и реалистична.

Естонскиот модел не е нов на Балканот. Овој модел се гледа како златен стандард – сега 12-та земја во борба против корупција според глобални рангирања. Но зад тоа стои нешто специфично: дигитализација на државните услуги. Естонија е една од најдигитализираните земји во светот – 99 проценти од државните услуги се онлајн, секој граѓанин има цифрен идентитет, секоја одлука на администрацијата е следлива.

„Естонија беше во корупција додека не се реформира по европскиот пат”, потсети Филипче. Тоа е историски точно. Но скриениот елемент е дека Естонија беше мала земја со јасна политичка волја и со доста силно граѓанско општество. Македонија има политичка фрагментација, и реформите се сè уште заложник на политички договори.

„Мора да се направат реформи во системот, пред сè правосуден, поради тоа што граѓаните тоа го бараат. Тие реформи не можат да се направат без пристапните преговори со Европската Унија”, истакна Филипче. Превод: ние нудиме закон, но реалната промена ќе дојде само ако Македонија влезе во ЕУ. Тоа е одговор кој политичарите често користат – да ставаат сопствените одлуки во контекст на нешто на што не можат да влијаат.

Критиката кон актуелната власт е претставена директно: „Поради тоа што на оваа власт ѝ одговара да нема контрола. Гледајте колку коруптивни тендери и постапки објавуваме во изминатиот период. Како реагираат правосудните органи? Како реагираше Обвинителството?” Филипче имплицира дека ВМРО-ДПМНЕ намерно работи против реформите. Очигледен парадокс – кога СДСМ беше на власт, ВМРО-ДПМНЕ ги обвинуваше за иста ствар.

За граѓанинот, прашањето е стандардно. Дали овој пат предлогот ќе биде различен? Македонија има „анти-корупциски стратегии” уште од 2002. Има агенција, има закони, има институции. Тоа што нема е – системски ефект. Предлог инспириран од Естонија може да донесе нешто, ако се направи политички консензус. Без тоа – ќе биде уште еден закон во папката со „реформите кои не успеаа”.

Опозицијата се движи кон следните избори со јасна порака: „ние сме реформистите”. Власта ќе одговара со „предавство” и сличните аргументи кои веќе ги слушнавме. Дали меѓу овие две дискусии е простор за вистински спротивставен закон против корупцијата? Само време ќе покаже. Засега, имаме ветувања – но и многу искуство дека ветувањата на македонските политичари ретко стасуваат до резултат.