„Европа треба да стане опасна за да остане слободна”, изјави Емануел Макрон на воена база, прокламирајќи зголемување на нуклеарните бојни глави на Франција и распоредување на нуклеарни авиони низ континентот. Истовремено, германскиот канцелар Мерц ветува над 100 милијарди долари годишно за воени трошоци, отстранувајќи послевоени одбранбени ограничувања. Прашањето на „европска НАТО” повеќе не е утопија – стана стратешка нужност.

Идејата за европска одбрана живееше десетлетија како теоретска расправа. Што ја преобрази во практика беше Гренландската криза од почетокот на 2026, кога САД заканија со воена акција против данска територија. Тоа беше моментот кога европските лидери разбраа: американскиот безбедносен чадор може да биде подигнат – и тоа против самите европски сојузници.

Институционалната алатка постои – ReArm Europe, стратешка програма лансирана во март 2025, мобилизира 800 милијарди евра за одбранбени трошоци до 2030 преку фискална флексибилност и SAFE инструмент (150 милијарди евра во заеми). Тоа не се мали бројки – тоа се ресурси кои реално можат да изградат паралелна одбранбена архитектура.

Тензиите остануваат внатре. Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, предупреди: „Европа не може да се одбрани без САД.” Урсула фон дер Лајен одговори дека заедничката одбрана повеќе не е опција, туку обврска на ЕУ. Тоа е расправа меѓу старата сигурност (зависност од Вашингтон) и нова автономија (европска самостојност). Ниту едниот не сака отворено да се откаже од другиот.

Реалноста на тајмингот: аналитичарите проценуваат дека вистинска „европска НАТО” е 15-20 години далеку. Конвенционалната одбрана може да достигне делумна автономија порано – можеби за пет до седум години. Но нуклеарната превенција и стратешката разузнавачка способност остануваат американски територија. И секоја европска криза дотогаш ќе биде тест за тоа колку Брисел навистина може без Вашингтон.

За Балканот, ова не е апстрактно. Половината од нашите држави се во НАТО – Македонија, Хрватска, Албанија, Црна Гора, Бугарија. Сите ние сме во истиот безбедносен корпус кој сега се менува. Кога Макрон зборува за француски нуклеарни авиони „низ континентот”, дали тоа значи и над Скопје? Кога Брисел инвестира 800 милијарди, колку од нив го нацртуваат балканскиот периметар? Прашања за кои нашите политичари сѐ уште немаат одговори – но веќе требало да ги поставуваат.