Ако сакате да разберете зошто Русија сè уште е средиште на европската политика во 2026, не треба да гледате во Путин. Треба да гледате во човекот кој ја создал самата идеја дека Русија воопшто треба да биде дел од Европа – Петар Велики, владател кој од 1696 до 1725 година ја трансформирал една периферна, беловодна земја во силен европски актер.

Петар наследил држава во ребришан колапс. Внатрешни војни, фракционализам, цар отсечен од трговските патишта. Кога имал 24 години, на престолот, направил три радикални избори: пристап до море, модернизација на армијата, и интеграција со европската култура. Сите тие три водат кон еден симбол – Санкт Петербург, изграден во самата врата кон Европа во 1703 година.

Голeмата северна војна (1700-1721) ги дала резултатите. Русија ја победила Шведска и зела балтички територии, фундаментално прередила сила во регионот. Битката кај Полтава во 1709 ја одредила одлуката – но не на бојното поле, туку во шведските зимски логори каде што температурата ги уништувала војниците пред оружјето да го стори тоа. Лекцијата ја научиле и Наполеон и Хитлер – руската зима е тенк од снег.

Тоа што Петар го направил после војната е поинтересно за современиот гледач. Тој ја преобразил администрацијата по западен модел, ја испратил руската аристократија на студии во Холандија и Британија, ги избричил брадите на бугарските на дворот за да личат на Европјани. Не сите промени биле спокои – голем дел се случиле со насилство и принуда. Но крајниот резултат бил незаобиколен: Русија повеќе не била пасивна периферија. Стана активна сила на европската шахова табла.

Сите подоцнешни големи руски водачи – Катерина Велика, Александар I, Сталин – ја градат својата политика врз темелите на Петар. “Без него, дискусијата за големите руски историски фигури никогаш нема да се случи,” е тезата на текстот. Превод: ако Петар не ги одлучил оние три радикални избори во почетокот на 18-ти век, Русија не би била актер кој денес сите се обидуваат да го контролираат, или да се одбранат од него.

За балканскиот гледач Петар е и подсетник за нешто друго. Малите народи – Македонци, Срби, Хрвати – често чекаат да бидат “примени” во европската политика. Петар не чекал. Влегол со сила, инвестиција, реформа – и со прогон на оние кои се противеле. Не е ова препорака за метод (шамарите врз бугарските аристократи не се повторливи). Но е препорака за смер: ако сакаш да бидеш дел од европската историја, мораш да направиш свесна одлука, не да чекаш Брисел да ти ја забележи постоењето. Петар Велики ова го покажал пред 320 години.