ВЛЕН ја стави децентрализацијата во централна точка на својата политичка програма. Општините да добијат поголема автономија. Финансиска независност. Пошироки надлежности. Со други зборови – помалку Скопје, повеќе локални центри на одлучување.

„Демократијата започнува таму каде што граѓаните живеат – во општината, во маалата, во школото”, е централната порака. ВЛЕН зборува за „нова фаза” на децентрализација. Тоа е препознатлив реторички пакет на албанските партии во Македонија – со причина, бидејќи децентрализацијата историски значи и поголема политичка тежина за албанските мнозинства во западните општини.

Што конкретно бара ВЛЕН? Фискална децентрализација – општините да задржат поголем дел од данокот. Прекугранична соработка – партијата го цитира проектот Тетово-Призрен како пример. Локално управување со основното и средното образование – училиштата не да зависат од Министерството во Скопје, туку од локалните самоуправи. Право на општините самостојно да одлучуваат за развојни приоритети.

Партијата критикува претходни влади – велејќи дека општините биле „занемарени, со недоволни услуги и без развојна перспектива”. Тоа е удар не само кон СДСМ, туку и кон ВМРО-ДПМНЕ кои биле на власт во различни периоди.

Прашањата кои останаа – кои се финансиските извори за оваа „нова фаза”? Без буџетски реформи, секоја децентрализација е реторика. Колку гостивар, тетово или струмица ќе добијат во апсолутни денари? Дали се отвара ризик да богатите општини станат уште побогати, а сиромашните уште посиромашни?

За Балканот ова е лекција со долга историја. Децентрализацијата е оружје со две сечила. На западната страна, тоа значи поголемо локално самоуправа и поефикасни услуги. На источната – може да биде претекст за фрагментација на државата по етнички линии. Македонија ги има двата сценарија во својата историја, и реториката на ВЛЕН ги покрива и двете.