Словенија направи нешто што ретко се гледа на Балканот – пред да донесе одлука за затворање на рудникот Велење, државата пресмета колку тоа навистина ќе чини. Резултатот е јасен: 1,13 милијарди евра за затворање на рудникот, санација на земјиштето, заштита на животната средина и праведна транзиција за рударите.

Според усвоеното законско решение, експлоатацијата на јаглен треба да заврши најдоцна до 2033 година, но обврските на државата и компанијата нема да завршат тогаш. Напротив, процесот на затворање ќе продолжи уште најмалку дванаесет години, односно до 2045 година, кога е предвидено конечно згаснување на компанијата која управува со рудникот.

Средствата нема да бидат потрошени само за затворање на производството. Голем дел од нив се наменети за континуирано одржување на напуштените јами, следење на подземните води, спречување на слегнување на земјиштето, санација на оштетените површини, рекултивација на просторот и обезбедување услови за економска трансформација на регионот кој со децении живеел од јагленот.

Се поставува логично прашање – дали некој во Македонија пресметал колку чини затворање на еден рудник?

Колку ќе чини одводнувањето на јамите по престанокот на експлоатацијата? Колку средства ќе бидат потребни за рекултивација на јаловиштата, третман на загадените води, мониторинг на животната средина и обезбедување безбедност на локациите во наредните децении? Кој ќе ги покрие тие трошоци – компаниите или граѓаните преку државниот буџет?

Додека кај нас најчесто се зборува за отворање нови рудници и за економските придобивки од нивното работење, речиси никој не зборува за последната сметка која секогаш доаѓа на крајот – сметката за затворање на рудникот.

Словенците ја направија таа пресметка и јавно ја објавија. Во Македонија јавноста сè уште не знае колку би чинело затворањето на Саса, Тораница, Бучим или Злетово. Без такви анализи не може реално да се процени ниту вистинската економска вредност на рударството, ниту ризикот што останува за идните генерации.

Затоа е време надлежните институции да одговорат на едноставно прашање: ако утре престане производството во некој рудник, дали знаеме колку ќе чини неговото безбедно затворање и кој ќе ја плати таа сметка?