Sllovenia bëri diçka që rrallë shihet në Ballkan - para se të marrë vendim për mbylljen e minierës Velene, shteti llogariti sa do të kushtojë kjo vërtet. Rezultati është i qartë: 1,13 miliardë euro për mbylljen e minierës, sanimin e tokës, mbrojtjen e mjedisit jetësor dhe një tranzicion të drejtë për minatorët.

Sipas zgjidhjes ligjore të miratuar, shfrytëzimi i qymyrit duhet të përfundojë më së voni deri në vitin 2033, por detyrimet e shtetit dhe kompanisë nuk do të përfundojnë atëherë. Përkundrazi, procesi i mbylljes do të vazhdojë edhe së paku dymbëdhjetë vjet, përkatësisht deri në vitin 2045, kur është paraparë shuarja përfundimtare e kompanisë që e drejton minierën.

Mjetet nuk do të shpenzohen vetëm për mbylljen e prodhimit. Një pjesë e madhe e tyre është caktuar për mirëmbajtjen e vazhdueshme të puseve të braktisura, ndjekjen e ujërave nëntokësore, parandalimin e zbritjes së tokës, sanimin e sipërfaqeve të dëmtuara, rikultivimin e hapësirës dhe sigurimin e kushteve për një transformim ekonomik të rajonit që dekada me radhë jetoi nga qymyri.

Shtrohet një pyetje logjike - a ka llogaritur dikush në Maqedoni sa kushton mbyllja e një miniere?

Sa do të kushtojë kullimi i puseve pas ndalimit të shfrytëzimit? Sa mjete do të nevojiten për rikultivimin e jaloviteve, trajtimin e ujërave të ndotura, monitorimin e mjedisit jetësor dhe sigurimin e sigurisë së lokacioneve në dekadat e ardhshme? Kush do t'i mbulojë ato shpenzime - kompanitë apo qytetarët përmes buxhetit shtetëror?

Ndërsa te ne më së shpeshti flitet për hapjen e minierave të reja dhe për përfitimet ekonomike nga puna e tyre, thuajse askush nuk flet për faturën e fundit që gjithmonë vjen në fund - faturën për mbylljen e minierës.

Sllovenët e bënë atë llogari dhe e publikuan. Në Maqedoni publiku ende nuk e di sa do të kushtonte mbyllja e Sasës, Toranicës, Buçimit ose Zletovës. Pa analiza të tilla nuk mund të vlerësohet realisht as vlera e vërtetë ekonomike e xehetarisë, as rreziku që mbetet për brezat e ardhshëm.

Prandaj është koha që institucionet kompetente t'i përgjigjen një pyetjeje të thjeshtë: nëse nesër ndalon prodhimi në ndonjë minierë, a e dimë sa do të kushtojë mbyllja e saj e sigurt dhe kush do ta paguajë atë faturë?