Американскиот претседател Доналд Трамп одржа говор од 25 минути во кој тврдеше дека Кина се мешала во американските избори. За таа цел декласифицираше разузнавачки материјали. Најинтересното во целата приказна не е што рече – туку што половина од американските телевизии одбија воопшто да го пренесат.

Белата куќа побара директен пренос од националните мрежи – потег кој и самиот е редок. НБЦ и АБЦ одбија да ја прекинат вечерната програма. ЦНН исто така одлучи да не пренесува во живо. Одговорот на Трамп беше дека на тие мрежи треба да им се одземат дозволите, бидејќи, како што рече без да понуди доказ, „знаат колку е корумпиран нашиот систем и не сакаат да го изложат”. Патем, тврдеше и дека телевизиите „не плаќаат ништо” за користење на јавниот етер.

Што точно тврдеше, и што велат документите

Трамп изјави дека Кина нелегално се здобила со 220 милиони записи на американски гласачи – имиња, адреси и други податоци од гласачката регистрација. Обвини и дека членови на разузнавачката заедница намерно ги криеле размерите на кинеската активност.

Проблемот е што неговите тврдења се во директна спротивност со неоткриената проценка на американската разузнавачка заедница од 2021 година, која не нашла никаква индикација дека странски актер се обидел да промени „кој било технички аспект” од гласањето во 2020 година – ниту регистрациите, ниту ливчињата, ниту пребројувањето, ниту резултатите. Таа проценка ја водел Џон Ратклиф, тогаш негов директор на националното разузнавање, а денес директор на ЦИА. Значи, неговиот човек.

Уште поинтересно: дел од документите што ги објави покажуваат токму спротивното од она што тој тврди. Еден документ на ЦИА, подготвен минатиот месец, воопшто не се однесувал на американски избори – туку на венецуелански. Во друг пишува дека „би било тешко системите за пребројување гласови да се манипулираат во размери доволно големи за да ги загрозат изборните резултати”. Трет документ, исто така на ЦИА, детално опишува кинески шпионски напори насочени кон кампањата на Бајден, но забележува дека Пекинг „моментално нема намера тајно да се меша во обид да влијае врз изборниот исход”.

Новинарска дилема стара колку и професијата

Директорите на мрежите со часови се двоумеле. Дилемата беше едноставна и сурова: од една страна традиционалната важност на претседателскиот говор, од друга ризикот да му дадете нефилтриран простор да негира изборни резултати. Како што рекол еден директор – „не е повеќе 1974-та. Има многу начини да се известува”.

ЦБС и Фокс пренесуваа. ЦБС го придружи говорот со проверка на фактите пред и веднаш потоа. Сепак, демократскиот сенатор Марк Ворнер ги критикуваше токму на нивната програма: „На вас и на секој одговорен новинар е да ги оспорите овие невистини.” МСНБЦ пренесуваше околу 15 минути пред да прекине заради анализа. Водителот Крис Хејс рече дека одговарањето на говорот е „нешто како расправија со човек во подрум кој тврди дека е Исус Христос”.

Кој кому му ја дели дозволата

Тука приказната станува мрсна. Спротивно на тврдењата на Трамп, владата не издава дозволи на националните мрежи – туку на локалните станици. Но ФКЦ, регулаторот кој сега е усогласен со него, активно ги истражува матичните компании на АБЦ и НБЦ, и оспорува дозволи за осум локални станици на АБЦ, по години јавен притисок.

А ЦБС? Нејзиниот сопственик Парамаунт изгради блиски односи со администрацијата во изминатата година, и во моментов се обидува да ја купи Ворнер Брос Дискавери – матичната компанија на ЦНН. Коалиција од 12 демократски државни обвинители се обидува да ја блокира таа купопродажба. Погодете која мрежа пренесуваше, а која не.

Балканот ја препознава сцената

Портпаролот на кинеската амбасада Лиу Чанг рече дека Кина „никогаш не се мешала и никогаш нема да се меша” во американските претседателски избори. Сенаторот Ворнер, потпретседател на разузнавачкиот сенатски комитет, беше подиректен: разузнавачките агенции едногласно се согласиле дека Кина не се обидела да промени ниту еден глас во 2020 година.

Дали ова ни личи на нешто? Владејачка гарнитура која тврди дека изборите ѝ биле украдени. Регулатор кој наеднаш се интересира за дозволите токму на оние медиуми што не сакаат да пренесуваат. Медиум чиј сопственик има работа пред истата власт – и кој, гледај чудо, пренесува. Ова не е егзотика од другата страна на океанот. Ова е механика што добро се разбира и без превод.

Разликата е само во тоа што таму двајца директори сè уште можат со часови да се двоумат дали да го прекинат приме-тајмот. Тоа двоумење е сè што стои меѓу новинарството и стенограмот. Колку долго ќе издржи?