Иран ја предупреди Бугарија. Не еднаш, не двапати – трипати. И тоа не преку дипломатска нота во плик, туку јавно, преку говорникот на иранското министерство за надворешни работи. Причината е едноставна: Доналд Трамп им се заблагодари на бугарските власти што дозволиле американски авиони за полнење гориво во воздух да користат воени бази на бугарска територија.

Таа заблагодарност беше доволна. Иранскиот говорник Есмаил Багеи порача дека Бугарија ќе сноси одговорност затоа што ги пушта американските воздушни операции преку својот простор. Потоа дојде реченицата што кажува сè за тонот на пораката: „Бугарскиот народ многу добро знае дека иранскиот народ никогаш немал никакви проблеми со Бугарија.”

Тоа е класична дипломатска конструкција – се раздвојува народот од владата. Со вас немаме проблем, со оние што одлучуваат во ваше име имаме. Секој на Балканот ја препознава оваа реченица, затоа што сме ја слушале премногу пати, во премногу верзии, од премногу страни.

Бугарија вели дека нема од што да се плаши

Министерот за одбрана Димитар Стојанов ја отфрли загриженоста дека Иран би можел да удри со ракети по бугарска територија. Неговиот аргумент е обратен од очекуваниот: според него, безбедносниот ризик всушност е намален откако американските авиони се преселиле од цивилни аеродроми во воени бази.

Логиката е разбирлива – воената база има противвоздушна одбрана, цивилниот аеродром нема. Но таа сметка функционира само ако противникот гаѓа прецизно и само ако воопшто одлучи да гаѓа. Тоа се две претпоставки, а не две гаранции.

Багеи ја опиша бугарската одлука како дел од поширок образец на соработка што ги овозможува логистичките операции против Техеран. Со други зборови: за Иран, бугарската писта не е неутрална точка на мапата туку алка во синџир.

Зошто ова е балканска, а не блискоисточна вест

Бугарија е членка на НАТО и на ЕУ, и во тие рамки нејзината одлука е сосема легитимна. Но географијата не чита договори. Земја на Балканот, со излез на Црно Море, во моментов се наоѓа на списокот на држави што Техеран ги именува поименично во своите предупредувања. Тоа е нова позиција за еден балкански сосед, и не е позиција што некој ја бара доброволно.

Дали кај нас би реагирале поинаку доколку некоја наша база одеднаш се најде во таква реченица? Прашањето не е реторичко колку што изгледа – Балканот со децении ја игра истата улога, улогата на терен преку кој се движат туѓи авиони, а сметката за последиците секогаш пристигнува локално.

Засега сè останува на зборови. Три предупредувања, ниту еден удар. Но она што почнува како соопштение за печат ретко останува само соопштение за печат – тоа Балканот го научи на потешкиот начин.