„Мислам дека избори ќе има кога ќе им снема пари“. Со таа реченица лидерот на СДСМ Венко Филипче на денешниот брифинг ја заврши политичката прогноза за есента – и истовремено призна нешто што ретко се кажува гласно: опозицијата не чека избори затоа што има план, туку затоа што очекува власта да остане без буџет.

Што конкретно најавува СДСМ

Од почетокот на септември, кога пратениците се враќаат од одмор, СДСМ ќе поднесе интерпелација за работата на претседателот на Собранието Африм Гаши, поради, како што вели Филипче, кршење на Деловникот во неколку наврати. Втора интерпелација ќе биде поднесена за министерот за локална самоуправа Иван Стоиљковиќ.

Причината за втората е инцидентот на седницата за владината реконструкција. Според тврдењата на опозицијата, Стоиљковиќ ги навредувал и пцуел пратениците Фатмир Битиќи и Митко Трајчулевски, а според ДУИ, за време на паузата ја нападнал и пратеничката Арбана Пашоли во клубот на пратеници. СДСМ ја поддржа и анкетната комисија што ја побара ДУИ.

Третиот фронт е предлог-законот за „Скопје – европска престолнина на културата 2028“. Филипче го оцени како скандалозен, со аргумент што е конкретен и проверлив: Градот Скопје би основал посебна фондација која при своите набавки нема да биде обврзана да го применува Законот за јавни набавки. Законот пред два дена беше повлечен од дневен ред со најава дека ќе се разгледува од септември. СДСМ вели дека ќе го блокира со сите демократски механизми.

Ако тој опис е точен, тоа е најсериозната поединечна ставка во целиот брифинг. Заобиколување на Законот за јавни набавки не е политичко прашање – тоа е прашање кој и како ги троши парите на градот.

Пратеничкото прашање како институција што не работи

Филипче тврди дека вчера бил единствениот од опозицијата што успеал да постави прашање, иако имало цела листа пријавени, и дека Собранието е претворено во гласачка машинерија каде опозициските предлози не стигнуваат до дневен ред преку процедурални игри.

Интересен е неговиот коментар за пратеничката на Алијансата за Албанците, Илире Даути, која ја блокираше седницата барајќи одговор. Филипче не сметаше дека таа била дел од сценарио: „Факт е дека Деловникот беше прекршен и дека таа дваесет дена не добила одговор на писмено прашање, поради тоа реши да ја блокира седницата“.

Дваесет дена без одговор на писмено прашање. Тоа е бројка што не зависи од тоа кој е во власт, а важи за секој пратеник од која било страна.

Водата, Гостивар и прашањето за бунарите

Филипче праша дали некој ги контролира бунарите кај Вардар и Лепенец кои го дополнуваат Рашче, откако минатата недела скопјани гледаа бела пена како се влева од Лепенец во Вардар. За Гостивар побара да се објасни врз основа на што власта оценила дека водата може да се користи како техничка, но не и за пиење, и посочи дека Комисијата за заразни болести дури сега дава препораки.

Тука дојде и најполитичката реченица од целото обраќање: „Во мое време немаше ниту епидемија ниту труење. Мицкоски може да мавта колку сака“. Од човек што беше министер за здравство, тоа е реченица што бара внимание – и од двете страни.

Кризата што ја најавува

Аргументот за септемвриската криза Филипче го гради на конкретни надворешни фактори: екстремно низок водостој на Дунав, кризна состојба прогласена во Србија и Унгарија, гасење на дел од унгарските нуклеарни постројки поради недостиг вода за ладење, и неизвесност околу војната во Иран што ги влече горивата нагоре. Плус домашниот дел – трошоците за училиштата во септември, отсуство на најави за зголемување на платите и растечки цени.

Дел од тие фактори се реални и мерливи. Дел се проценка. Разликата помеѓу нив е она што ќе го покаже септември, а не брифингот.

Унгарскиот кредит и бројката од 60 милиони

За унгарскиот кредит Филипче бара отчет: колкава била провизијата, колку од парите се искористени и што станува со неискористените. Според неговата информација, од најавените 250 милиони евра за општините биле искористени само 60 милиони, бидејќи општините немаат капацитет да ги спроведат проектите.

„Каде отидоа другите пари“, праша тој. Тоа е прашање со проверлив одговор – и токму затоа заслужува да не остане само како реченица од брифинг, туку да добие бројка од оној што ги држи податоците.

За Преспанскиот договор и внатрешните гаранции Филипче беше остар: „Што се внатрешни гаранции? Јас мислам дека тоа е игранка“, оценувајќи дека ниту една земја немала гаранции и дека постојат само критериуми што треба да се исполнат. Дали е тоа точно или не, есента ќе покаже. Дотогаш, најмерливото нешто од целиот брифинг остануваат двете интерпелации и датумот – почетокот на септември.