Илон Маск во четврток објави каде ќе се гради Terafab – фабриката за чипови што ја развиваат заеднички Tesla и SpaceX. Локацијата е округот Граймс во Тексас, северозападно од Хјустон, а почетната инвестиција изнесува 16,8 милијарди долари (околу 15,5 милијарди евра). Маск ја опиша како „најголемата и најскапата зграда на Земјата, со голема разлика“.

Бројките се вон секаква мерка на која сме навикнати. Планираните над 100 милиони квадратни стапки производствен простор се околу 9,3 милиони квадратни метри – површина што се мери со квадратни километри, не со хали. SpaceX во своите документи наведе дека низ повеќефазниот план за градба би можела да потроши и до 119 милијарди долари. Вработените? Најмалку 3.000 луѓе од Граймс и соседниот округ Бразос.

Логиката зад проектот е директна и Маск не ја крие. Неговата визија – милиони роботи што преземаат човечки работни места, робо-такси што возат наместо луѓе, сателити што стануваат дата центри за вештачка интелигенција – бара количина пресметковна моќ што светската производствена стапка на чипови едноставно ја нема. Кога не можеш да ги купиш, ги правиш сам. Тоа е целата стратегија, сведена на една реченица.

„Објектот ќе биде напредна фабрика за полупроводници што ќе го премости јазот меѓу сегашната глобална понуда на чипови и потребите за пресметковна моќ во иднина“, стои во соопштението на SpaceX. Фабриката треба да произведува чипови за роботите Optimus и автономните Cybercab, како и помоќни чипови за дата центрите што SpaceX ги планира во вселената. Intel најави дека ќе учествува во проектот, но остана нејасна за тоа што точно придонесува.

Има и една деталка што вреди да се забележи, бидејќи ретко влегува во ваквите соопштенија. Ден пред објавата, на состанок на округот се појавија стотици жители. Не дојдоа да аплаудираат – дојдоа да прашаат за милионите долари даночни олеснувања доделени на проектот и за отсуството на транспарентност. SpaceX истовремено објави дека се обврзува да користи вода од локалната акумулација Гибонс Крик наместо подземни води. Тешко е да не се забележи дека таквата обврска се појавува токму кога луѓето почнуваат да прашуваат.

Од локалната власт, се разбира, стигна поинаков тон. „Веруваме дека овој договор ќе го зајакне нашиот округ, ќе ги прошири можностите и подобро ќе ги подготви нашите ученици за иднината“, изјави д-р Сара Боровиц, директорка на училишниот округ Андерсон-Широ, во соопштение испратено преку канцеларијата на гувернерот на Тексас. „Постојат моменти што дефинираат еден училишен округ и ова е еден од нив.“

Останува прашањето што никој од учесниците не го поставува гласно: што се случува ако визијата не се исполни. Фабрика од 100 милиони квадратни стапки не се преправа во нешто друго. Ако побарувачката за чипови за роботи и вселенски дата центри се покаже помала од проекциите, во Тексас останува најскапата празна зграда на светот – изградена со даночни олеснувања што жителите веќе ги преиспитуваат.