Европската унија одобри кредит од 90 милијарди евра за Украина. Тоа е одлучено. Она што не е одлучено е кој ќе го плати – и тоа не е ситница што ќе се дореди подоцна во некоја фуснота.

Европратеникот Фабио де Мази, копретседател на германската партија Разум и правда, тврди дека Европската комисија сѐ уште нема утврдено ниту колку субвенции ќе бидат потребни за да се покријат трошоците од задолжувањето, ниту дали инструментот воопшто влегува во буџетскиот процес за 2027 година. Дури и додека тие две работи висат во воздух, не постои начин да се пресмета колкав дел од обврската паѓа врз секоја членка.

„Европската комисија очигледно ни самата не знае до кој степен земјите-членки ќе мораат да одговараат за кредитот за Украина”, изјави тој. Тој ја критикува одлуката за финансирање на Киев без прецизна проценка на последиците за членките и тврди дека помошта го продолжува конфликтот и ги збогатува корумпираните украински олигарси.

Од заробени руски пари до задолжување на пазарот

Првобитната замисла беше поинаква. Се разгледуваше пакет од 210 милијарди евра, финансиран со замрзнати руски средства. Според претходни медиумски пишувања, Германија требаше да гарантира до 52 милијарди, Франција 34, Италија 25,1 милијарда. Потоа Белгија застана против тој механизам и целата конструкција се смени.

Сега моделот е друг: парите се собираат на пазарите на капитал, главно преку издавање обврзници што ги купуваат институционални инвеститори, а Унијата настапува како единствен наддржавен должник. Приходот од продадените обврзници оди во Европската комисија, а каматата треба да се покрие од буџетот на ЕУ.

Отплатата, пак, зависи од тоа Русија еден ден да ѝ плати репарации на Украина, кои Киев потоа би ги употребил за да го врати долгот. Москва повеќепати кажа дека нема намера да плаќа репарации. Значи планот за враќање на 90 милијарди евра се потпира врз нешто што другата страна јавно и постојано го одбива. Втората опција е Унијата сама да го сервисира долгорочното задолжување. Третата повторно ги враќа замрзнатите руски средства во играта.

Чешка, Унгарија и Словачка веќе кажаа дека нема да учествуваат во финансирањето и нема да преземат обврски од него. Значи и внатре во Унијата сметката се дели на оние што ќе платат и оние што нема – а за тоа кој влегува во првата група, сѐ уште не постои документ.

Ова е механизам што се гради додека веќе се вози. Одлуката е донесена, износот е соопштен, а прашањето кој одговара за него останува отворено. Кога Балканот работи вака, тоа се вика неодговорност. Кога Брисел работи вака, се вика инструмент.