Три часа пешачење во мрак, на над 2.000 метри височина, по терен по кој нема пат. Толку требало на ренџерите на Националниот парк „Пелистер“ и на полицајците од СВР Битола за да стигнат до двајца вооружени луѓе што влегле во зоната на строга заштита.

Акцијата почнала на 12 август, по 19 часот, по прибрани сознанија од терен. Две патроли се движеле независно една од друга, од две страни – од правец на селото Велушина и од правец на Инфоцентарот. Некаде по 23:30 часот вооружените лица биле лоцирани во близина на локацијата Голема Грива. Од тој момент со сè понатамошно раководела полицијата, а акцијата завршила во четири наутро следниот ден, со спроведување на лицата во полициска станица. Се претпоставува дека станува збор за ловокрадци.

Прашањето не е како ги фатиле. Прашањето е зошто било толку тешко

Директорот на паркот, Иванчо Тошевски, го објасни тоа со едно споредување што ја кажува целата поента:

„Зошто немаме ловокрадци од другата страна на планината, кај локалитетот Бегова Чешма, кај Широка? Затоа што има пат, проток на луѓе, планинари и не може да обавуваат незаконски работи.“

Значи, разликата помеѓу дел од планина каде ловокрадците не влегуваат и дел каде влегуваат вооружени – е пат. Не камера, не патрола, не законска казна. Пат.

Патот постои. Постои од Првата светска војна

И тоа е делот што најмногу боли. Не се зборува за градење нов пат низ недопрена природа. Се зборува за француски пат, останат од Првата светска војна, што го поврзува Големо Езеро со грчката граница и има уште два крака кон Брајчино во Преспа.

Според сите стратешки документи на паркот, тој пат требало да биде клучна артерија за противпожарна заштита и за ренџерската служба. Наместо тоа – е оставен полека да пропаѓа.

„Никој од вработените во паркот не се сеќава кога последен пат таму поминала екипа за негово одржување“, вели Тошевски.

Прочитајте ја таа реченица како институционален податок. Не „не е одржуван оваа година“. Не „буџетот е скратен“. Никој вработен не се сеќава. Тоа е мерна единица за запуштеност што не се внесува во ниту еден извештај.

Што стои недостапно

Тошевски ги наброи врвовите што остануваат надвор од вистинска контрола: Ржана, Шкумбирифес, Лош Камен, Баба, Муза, Орлов Врв, а сртот продолжува кон Марушица и Големо Врвче. Тој го опиша тоа како „еден огромен природен амфитеатар во строга заштита, еден од највредните делови од паркот каде има недопрена природа, богата со дивеч, со биодиверзитет“.

Токму тој дел – најбогатиот со дивеч – е делот до кој ренџерите не можат да стигнат за помалку од три часа пешачење. Ловокрадците очигледно ја знаат таа аритметика подобро од оние што пишуваат буџети.

А дрон не решава

Секој што ќе предложи технолошко решение од канцеларија треба да го прочита следново: „На планина не важат истите правила како во урбана средина, таму не може да се дигне дрон зашто има ветриви од 60 до 70 и повеќе километери на час, па патот е нужна потреба“, велат од паркот.

Раководството покрена иницијатива за реставрација на постоечкиот пат. Патот ќе остане земјен и ќе се стави во функција исклучиво за заштита на природата, а со мали интервенции – термо камери за пожари, мониторинг – зоната на строга заштита првпат би имала контрола. Од паркот ги отфрлаат како невистинити обвинувањата дека патот се прави за туристичка населба со вили, посочувајќи дека поминува во активна зона на користење каде такви работи се дозволени по Законот за заштита на природата и по менаџмент планот.

Битолски планинари веќе ја поддржале иницијативата и се изјавиле подготвени да помогнат и финансиски. Од Владата се очекува помош.

Значи: планинари собираат за пат во првиот национален парк на Балканот, за да можат ренџерите да стигнат до дивечот пред оние што дошле да го убијат. И тоа не е приказна од деведесеттите – тоа е август 2026.