Три и пол хектари пиперки и два и пол хектари домати. Целата берба, за 2.500 евра. Тоа е оглас на земјоделец од Куклиш – излегува околу десет денари за килограм, три до четири пати поевтино отколку на пазар. Со еден услов: купувачот сам да си набере.

Ова не е маркетиншка иновација. Не е ни „фарма до трпеза” концепт увезен од Западна Европа. Тоа е она што останува кога родот е добар, а откупот го нема.

Сметката што не се затвора

Сезонски работник чини 300 до 400 денари на час. Претседателот на Националната земјоделска мрежа, Ѓорѓи Каракашев, посочува дека новите прописи за задолжително осигурување на сезонските работници додаваат уште трошок. Во исто време, според статистичките податоци, откупните цени во земјоделството во јули се пониски за 5,5 отсто во однос на лани, додека влезните трошоци се повисоки за 4,1 отсто.

Ставете ги трите броја еден до друг. Работната рака поскапува. Она што го продаваш поевтинува. Она со што производиш поскапува. Во таква сметка добра берба не е добра вест – таа е трошок што расте со секој килограм што стои на нива.

Каракашев додава уште еден податок што ретко влегува во дебатата за субвенции: младите не покажуваат интерес за земјоделство. На нива остануваат постари луѓе, со помал физички капацитет.

Зошто пиперката во продавница не поевтинува

Овде е делот што ја измачува секоја домаќинка. Ако земјоделецот продава по десет денари, зошто во маркет плаќаш неколку пати повеќе?

Разликата ја земаат посредниците и синџирот меѓу нивата и полицата. Директната продажба му овозможува на производителот да прескокне дел од тој синџир и да задржи поголем дел од крајната цена. Но со неа доаѓа и целата логистика на негов грб – сам да бара купувачи, сам да организира транспорт, сам да стигне навреме кај потрошувачот. Кај сезонски производи тоа е трка со часовник, бидејќи овошјето и зеленчукот не чекаат подобра пазарна ситуација.

Што бараат земјоделците со години

Барањата не се нови и не се комплицирани: организиран пласман, посигурни откупни канали, поголемо поврзување на производителите со крајните купувачи. Министерството за земјоделство и претходно најавуваше директно поврзување на производителите со маркетите токму за да се скрати синџирот.

Најавата постои. Огласот „дојди и набери си” исто така постои. Едното е план, другото е август 2026 година.

Она што недостасува не е нова државна помош во денари – тоа се дигитални локални пазари, складишни капацитети, преработка и кооперативи. Со други зборови, инфраструктура што овозможува родот да чека. Додека ја нема, земјоделецот има само две опции: да продаде по цена што не му ги покрива трошоците, или да гледа како стоката се расипува.

Оваа година дел од нив избраа трета – да ја пуштат нивата отворена и да чекаат кој ќе дојде.