АД ЕСМ потпиша тригодишен договор со косовската државна енергетска корпорација КЕК, со кој доби концесија во рудникот во Обилиќ и можност за експлоатација на околу три милиони тони јаглен во наредните 36 месеци. Договорот го потпишаа генералниот директор на ЕСМ Лазо Узунчев и генералниот директор на КЕК Грамос Хашани.

Клучниот број е фиксната цена – 24,4 евра по тон за цело времетраење на договорот, со точно дефинирани параметри за квалитет. Фиксна цена во енергетика значи една работа: заштита од осцилациите на берзите, за сметка на тоа што нема да се добие ако цените паднат.

Што вети ЕСМ

Пресметката од компанијата е конкретна. Согорувањето на косовскиот јаглен ќе ја зголеми ефикасноста на термоелектраните и ќе донесе дополнително годишно производство од 800 гигаватчаса електрична енергија и приход од околу 57 милиони евра. Дополнителни заштеди се очекуваат од намалената потреба за мазут.

Има и еколошка сметка. Годишно намалување на емисиите на CO2 за 923.000 тони поради помалку согорен јаглен, плус уште 55.980 тони поради помала употреба на мазут.

Тоа е парадоксот што вреди да се именува: увозот на подобар јаглен се продава како еколошка придобивка. Технички е точно – поквалитетен јаглен значи помалку изгорена маса за иста струја. Но тоа сепак е сметка внатре во јагленот, а не излез од него.

70 отсто од струјата доаѓа од термоелектраните

Узунчев го кажа податокот што ја објаснува целата операција. Околу 70 отсто од вкупното годишно производство на електрична енергија – во моментов и во наредните три години – доаѓа од термоелектраните.

Проценетите годишни потреби од набавка на јаглен, како надополнување на домашното производство, изнесуваат околу 1,4 милиони тони: 600.000 тони за ТЕ Осломеј и 800.000 тони за ТЕ Битола.

Ограничувањето се вика Блаце

Тука договорот се судира со географија. Граничниот премин Блаце овозможува дневен транзит од максимум 120 камиони, односно околу 3.000 тони јаглен дневно. Реалната максимална годишна количина што може да пристигне од КЕК е околу 800.000 тони.

Значи: потребата е 1,4 милиони тони, максималниот проток е 800.000. Договорот покрива добар дел од јазот, но не целиот – и тоа не поради цената или количината во рудникот, туку поради една гранична капија.

Јагленот и што има во него

Косовскиот басен во Обилиќ се вбројува меѓу најголемите наоѓалишта на висококвалитетен лигнит во Европа. Лабораториските испитувања покажале ниска содржина на сулфур и пепел и просечна калорична вредност од околу 1950 килокалории по килограм.

Тоа се вклопува во опсегот по кој се димензионирани котлите во ТЕ Битола и ТЕ Осломеј – калоричност од 1800 до 2400, сулфур под еден процент и пепел под 20 отсто. Со други зборови, не е купен јаглен што ќе се приспособува, туку јаглен што одговара на постоечката опрема.

Договорот сè уште не важи

Најдоцна до крајот на август ЕСМ треба да објави оглас по Законот за јавни набавки, за избор на економски оператор кој ќе ги реализира ископот, анализата на квалитет, утоварот, транспортот, шпедицијата и истоварот на депониите во двете термоелектрани.

Дури со финализација на изборот и воведување во работа на тој оператор, договорот со косовскиот партнер официјално ќе влезе во сила. Односно – потписот е направен, но извршувањето зависи од тендер што допрва треба да се распише.

Тоа е точката каде вакви договори најчесто се забавуваат. Вреди да се следи дали огласот навистина ќе излезе до крајот на август.