Италија смисли модел: центри за мигранти надвор од сопствената територија, во Албанија, каде италијанското право важи колку што е практично, а надзорот стигнува колку што му дозволуваат. Амнести интернешенел објави извештај за тоа што се случува внатре. Бројките не бараат коментар.

Во центарот Ѓадер, документирани се 42 критични инциденти во период од само пет недели – меѓу 11 април и 16 мај минатата година. Меѓу нив: случаи на самоповредување, два обиди за бесење и насилни протести. Според партијата на премиерката Џорџа Мелони, низ центарот поминале над 500 лица.

Ив Геди, директорка на канцеларијата на Амнести при европските институции, беше директна: „Сосема е јасно дека моделот на соработка меѓу Италија и Албанија не може да се спроведе во согласност со обврските на Италија за човекови права.”

Зошто локацијата е целата поента

Ѓадер беше отворен во 2024-та, наводно за спасени мигранти. Потоа беше пренаменет во место каде се држат мажи баратели на азил што чекаат депортација. Извештајот вели дека притворот во Албанија ги загрозува правата на азил и на правна заштита – конкретно затоа што пристапот до адвокати и судови е ограничен.

Тоа не е несакан ефект. Тоа е функција. Отстојанието меѓу притворениот и судот е токму она што го прави моделот привлечен за оние што го проектирале.

Амнести наведува и дека италијанската влада го блокирала независниот надзор, го ограничила парламентарното испитување и ги заобиколила стандардните законодавни постапки. Италијанската влада одби да коментира. Истражувањето се потпирало на преписка со министерства, судски документи, парламентарни извештаи, консултации со агенции на ОН и разговори со адвокати – значи не на анонимни тврдења.

А сега доаѓа делот што нè засега директно

И покрај сето ова, моделот добива сè поголема поддршка во ЕУ. Италијанскиот министер за надворешни работи Антонио Тајани неодамна се залагаше за слични центри низ африкански земји и во транзитни земји.

Транзитни земји. Балканската рута минува токму низ тука. Кога Брисел ќе почне да бара кој ќе биде следниот Ѓадер, списокот со кандидати нема да биде долг и нема да биде далечен.

Албанија веќе покажа што значи да се биде домаќин на туѓа депортациска политика: центар на твоја почва, туѓи правила внатре, а одговорноста расфрлена доволно за никој да не биде виновен. Прашањето за секоја влада во регионот што ќе добие таква понуда е едноставно – што точно се добива за возврат, и дали тоа вреди колку што чини.