Вучиќ рече дека Србија ја разгледува можноста да го пренасочи Ибар. Причината: рушењето на српски куќи и викендички околу Газиводе, на северот на Косово. Одговорот од Брисел не задоцни, а беше и очекувано студен – изјавите за менување на речни текови, се вели, не придонесуваат за нормализација на односите меѓу Белград и Приштина.

Формулацијата е дипломатска. Значењето не е. Кога една држава јавно ќе почне да ја мери водата како средство за притисок, тогаш реката престанува да биде географија и станува лост.

Што точно е на маса

Ибар тече околу 270 километри. Извира во Црна Гора, минува низ Србија, влегува на Косово каде го полни езерото Газиводе – две третини од езерото се на косовска територија – и потоа повторно се враќа во Србија. Тоа е целата приказна во една реченица: водата на никого не му припаѓа целосно, а на сите им треба.

Од тоа езеро зависат седум општини за водоснабдување и наводнување. Од него зависи и разладниот систем на термоцентралите во Обилиќ, кои произведуваат најголем дел од струјата на Косово. Значи не станува збор за симболичен потег. Пренасочувањето на Ибар би значело истовремено притисок врз пиењето, врз земјоделството и врз светилките.

Според проценките на стручњаците, зафатот е технички изводлив, но крајно скап. И тука почнува второто прашање – зошто воопшто се изговара наглас нешто што никој нема да го плати?

Правото постои, прашањето е кој го чита

Ваков потег би се судрил со принципите на меѓународното право за прекугранични води и со Конвенцијата на ОН од 1997 година за некорисничките употреби на меѓународните водотеци – документ што Србија самата го потпишала. Тоа е неубава деталност за секој што сака да ја отвори темата.

Брисел паралелно го држи и другиот крај. Порано изрази загриженост поради рушењата кај Газиводе, за кои оцени дека се правно спорни, и потсети дека секоја присилна мерка со неповратни последици мора да се спроведува по пропишана постапка. На сопствениците, вели ЕУ, мора да им се овозможи правна заштита и привремена судска заштита пред да дојде багерот.

Значи имаме рушења без исчекана судска заштита од едната страна, и закана со реката од другата. Двете страни го користат истиот речник – право, процедура, легитимност – и двете го користат само кога им одговара.

Балканот ја знае оваа сцена напамет

Овде никој не открива нова тактика. Кога политичкиот разговор ќе стане претесен, се посегнува по нешто што физички може да се затвори – гранична рампа, гасовод, далновод, а сега и корито на река. Тоа е јазик што секој граѓанин во регионот го разбира без превод, бидејќи последиците ги плаќа тој, а не оној што ја кажал реченицата.

И тука е најнеубавиот дел: нормализацијата меѓу Приштина и Белград е услов за напредокот на двете страни кон ЕУ. Значи Брисел вели дека дијалогот е задолжителен, а обете страни секој месец наоѓаат нова причина да го одложат. Колку пати треба да се повтори истата сцена за некој да реагира посериозно од соопштение?

Ибар најверојатно нема да биде пренасочен. Но реченицата дека може да биде – таа веќе е испратена, прочитана и запаметена. И тоа беше целата поента.