Волдимир Зеленски дојде на Балканот барајќи муниција, а си замина оставајќи зад себе дипломатска штета која ќе се чисти многу подолго отколку што траеше посетата.

Во Белград, на првата средба со Александар Вучиќ, украинскиот претседател изјави дека Украина нема да ја признае независноста на Косово. Реакцијата од Приштина беше брза и симболична: од главна сообраќајница беше тргнат големиот сино-жолт транспарент со натпис „Слободна Украина”, поставен уште во 2022 година. Градоначалникот Перпарим Рама рече дека сочувствува со „народите соочени со војна, насилство и прогон”, но додаде дека почитувањето мора да биде заемно.

Зошто украински претседател воопшто влегува во ова

Одговорот, како и обично, не е во принципите туку во логистиката. Србија и понатаму произведува значителни количини муниција со советски калибар – токму она што Киев не може да го набави од западните сојузници, кои работат по стандардите на НАТО. Украинската армија сè уште се потпира на тешки хаубици и тенкови од советско време, клучни за операциите во Донбас. И покрај гласната проруска реторика, Вучиќ очигледно дискретно ја пушта таа муниција кон Киев.

Флоријан Бибер, директор на Центарот за студии на Југоисточна Европа при Универзитетот во Грац, го формулираше без замотување: Украина е во позиција во која не може да се занимава со ништо освен со најитните потреби, а Вучиќ моментално ѝ е важен.

Значи – за сандаци гранати се тргува со позиција за статусот на еден сосед. Дали некој во Приштина или во Белград навистина мислел дека таквата аритметика ќе остане непрочитана?

Реката како аргумент

По посетата, Вучиќ се закани дека физички ќе го пренасочи текот на реката Ибар, како одговор на рушењето куќи во српска сопственост во близина на косовската акумулација. Ако тоа се случи, ќе пресуши езерото што го снабдува со вода поголемиот дел од Косово и што го лади неговата најголема електрана.

Српскиот министер за надворешни работи Марко Ѓуриќ и албанскиот премиер Еди Рама ја продолжија расправата јавно, на мрежите – Рама обвинувајќи дека Србија живее во „политички балон” и дека одамна го изгубила Косово.

Прецедентот што сите го користат кога им одговара

Косово прогласи независност во 2008 година, признаена од над 100 држави, меѓу кои САД, Британија и 22 од 27-те членки на ЕУ. Барањето за членство во Унијата е поднесено во декември 2022 година.

Токму тука е нервот што Зеленски го допре. Владимир Путин со години го користи статусот на Косово за да ги оправда инвазијата на Грузија во 2008 и анексијата на Крим во 2014 година. Косовскиот министер за надворешни работи Глаук Коњуфца рече дека со жалење ги примил ставовите на Зеленски, бидејќи таквата реторика се совпаѓа со руските обиди Косово да се повикува како прецедент.

Застапниците на косовската независност со години ја претставуваат како единствен случај, а не како модел. Но членки на ЕУ како Шпанија и Кипар, кои си имаат свои сепаратистички движења, одбиваат да ја признаат и ги оспоруваат околностите на одделувањето. Бибер го затвора кругот: во зависност од тоа на која страна од спорот стоите, ќе имате различно мислење за тоа што независноста на Косово значи за другите територијални спорови во светот.

За Вучиќ сметката е поедноставна. Зближувањето со Зеленски доаѓа во момент кога Брисел го критикува заради насилството врз антивладините протести и предупредува на еросија на демократските стандарди. Симболично поблиските врски со Киев се евтин начин таа критика да се притупи пред можни домашни избори. На Балканот тоа не е новина – новина е само тоа што овој пат реквизитот е украинскиот претседател.