Четириесет и еден процент. Толку има партијата „Алтернатива за Германија“ во Саксонија-Анхалт според истражувањето на „Инфратест димап“, а христијандемократите на канцеларот Фридрих Мерц заостануваат на 24 отсто. Ако тоа се потврди на изборите на 6 септември, за првпат по Втората светска војна крајно десна партија ќе преземе германска покраина.

Разликата не е тесна. Таа е 17 поени и во политиката тоа не се нарекува предност, туку доминација. А кандидатот за премиер на покраината, Улрих Зигмунд, неодамна беше опишан од германски медиум како „најопасниот човек во Германија“. Таквите епитети обично се даваат на маргиналци. Овој е пред победа.

Ѕидот што држеше дваесет години

Од основањето во 2013 година, АфД живееше зад таканаречениот заштитен ѕид: сите други партии одбиваа коалиција со неа. Тоа не е закон, тоа е договор меѓу политичари дека едни со други нема да разговараат. Таквите договори траат сѐ додека бројките дозволуваат. Кога една партија ќе стигне до 41 отсто, аритметиката почнува да ги јаде принципите.

По Саксонија-Анхалт следат Мекленбург-Западна Померанија на 20 септември, каде АфД мери 36 проценти, и Берлин. На сојузно ниво партијата води со околу 28 отсто, наспроти нешто над 20 за христијандемократскиот блок. Тоа веќе не е протестен глас. Тоа е втор политички систем што расте паралелно со првиот.

Зошто истокот, а не западот

Анализата што ја нуди политикологот Божо Ковачевиќ е поинтересна од самите бројки. Антимигрантското расположение е посилно на исток, иако токму таму има помалку доселеници. Проблемот, вели тој, не е миграцијата – туку тоа што интеграцијата меѓу двете Германии никогаш не била завршена. Триесет и шест години по падот на ѕидот, источните покраини сѐ уште гласаат како посебна земја.

Ковачевиќ го опишува и германскиот модел што се распаѓа: евтина руска енергија, американски безбедносни гаранции што ги држеа воените трошоци ниски, и германски индустриски производи што одеа во светот, особено во Кина. Трите потпори паднаа речиси истовремено. Она што остана е социјална држава без моторот што ја плаќаше.

Што ветува, а што може

Ко-претседателката Алис Вајдел најави дека при доаѓање на сојузна власт партијата ќе бара излез од еврозоната и од Шенген. Тврди дека на Германија ѝ било значително подобро пред еврото. Ветува затворање на границите, повеќе депортации и потешко добивање државјанство.

Тука реториката удира во ѕид што не е политички туку правен. Членството во Европската унија е запишано во германскиот устав, а уставните измени бараат двотретинско мнозинство и во Бундестагот и во Бундесратот. Излезот од еврозоната би отворил правен и финансиски јазол низ цела Унија. Германија веќе спроведува гранични контроли на сите копнени граници – и покрај тоа останува во Шенген. Она што го предлага Вајдел е трајно затворање на 3.700 километри граница со девет држави. Разликата меѓу привремена контрола и трајна брава не е техничка.

Онаму каде ветувањето е изводливо

Постои еден дел од програмата што не бара уставни мнозинства. Прекинување на воената помош за Украина, укинување на санкциите против Русија и враќање на енергетските врски со Москва. „Ќе ја прекинеме секоја помош за Украина. Ниту пари на даночните обврзници, ниту оружје, ниту германски војници“, изјави Вајдел. За тоа не е потребна уставна измена – само влада.

Ковачевиќ предупредува дека реториката опасно потсетува на триесеттите години од минатиот век и дека, по Брегзит, ударот е посериозен затоа што Париз и Берлин се носечките столбови на европскиот проект. Центарот за стратешки и меѓународни студии оценува дека победа во Саксонија-Анхалт би значела симболичен шок за Европа – германска територија под партија што отворено симпатизира со Русија. Според истата анализа, натамошното јакнење на АфД би ја парализирало Унијата преку несогласувања околу одбраната и вета во Советот.

Зошто ова се чита од Скопје

Балканот со години слуша дека патот до Европската унија поминува низ реформи, преговарачки поглавја и стрпливост. Но и Берлин е тој што ги држи клучевите. Ако Германија влезе во внатрешна пресметка околу тоа дали воопшто останува во сегашната Унија, прашањето за проширување паѓа неколку скалила надолу на списокот – не поради нас, туку затоа што никој нема да има време за него.

Има и потивка поука. Партија што дваесет години беше држена настрана со договор меѓу елитите не исчезна – таа порасна на 41 отсто. Изолацијата не е политика. Таа само го одложува моментот кога ќе мора да се одговори зошто толку многу луѓе гласаат така.