Четири дена една британска електрана не работела. Не поради дефект, не поради невреме, не поради штрајк – туку затоа што некој од далечина влегол во нејзиниот систем и ја исклучил. Хакери поврзани со Иран, според британски извори, успеале да го запрат производството на струја во постројка на територијата на Обединетото Кралство. Тоа се смета за еден од најсериозните сајбер-удари врз енергетската инфраструктура на земјата досега.

Името на електраната не е објавено од безбедносни причини. Станува збор за релативно мала постројка, па четиридневниот прекин не создал проблеми во снабдувањето на земјата. Но тоа не е поентата и Лондон тоа добро го знае. Поентата е дека напаѓачите продреле доволно длабоко за физички да го запрат производството на електрична енергија. Не украле податоци. Не соборија веб-страница. Ја исклучија струјата.

Прв познат случај – и тоа е она што плаши

Според објавеното, ова е првиот познат случај хакери поврзани со иранскиот режим целосно да оборат британска електрана. Деталите не се објавени: не се знае како влегле, кои делови од инфраструктурата ги компромитирале, ниту колкава материјална штета направиле. Не е познато ни дали директно преземале контрола врз индустриските системи, или постројката превентивно е изгасната откако клучната мрежа веќе била пробиена.

Тоа е разликата помеѓу двата сценарија што никој јавно не сака да ја именува. Во првото, напаѓачите ги држеле рачките. Во второто, операторот сам ја повлекол кочницата затоа што веќе не знаел кому му верува во сопствената мрежа. Ниту едното не е добра вест.

200 инциденти за една година

Британскиот Национален центар за сајбер-безбедност соопшти во јуни дека во претходните дванаесет месеци реагирал на повеќе од 200 сајбер-инциденти што ја погодиле критичната инфраструктура на земјата или системите што ја поддржуваат. Околу три четвртини од нив, според проценките, се поврзани со државни актери. Меѓу земјите чии хакерски групи се наведуваат како најголема закана се Русија, Кина и Иран.

Под критична инфраструктура Британците подразбираат електрани, болници, аеродроми, комуникациски мрежи, системи за водоснабдување – сето она без кое една држава едноставно застанува. Центарот и претходно предупредуваше дека иранските државни и со Иран поврзани групи ја задржуваат способноста за сериозни операции. Најновиот случај покажа дека предупредувањето не било теоретско вежбање.

И преку Атлантикот истата приказна

Инцидентот во Британија временски се совпадна со низа напади врз инфраструктура во САД. Според објавените информации, напади поврзани со Иран погодиле системи за водоснабдување во дванаесет американски сојузни држави, а на одделни локации дошло до сериозни проблеми со постројките за преработка на отпадни води и до предупредувања за безбедноста на водата.

Затоа британските служби сега сметаат дека нападот врз електраната можеби не е изолиран инцидент, туку дел од поширок бран удари врз инфраструктурата на држави што Техеран ги смета за противници. Компаниите повторно се предупредени да ја засилат заштитата на клучните системи.

Војна без ракети

Она што овој случај го покажа е поедноставно и понепријатно од која било воена анализа: за да ѝ ја исклучиш струјата на една држава, веќе не ти требаат ракети и бомби. Доволен е пристап до компјутерски систем. Нема фронт, нема граница што може да се брани, нема сирена што ќе заврие пред ударот.

А тука доаѓа прашањето што вреди да го поставиме овде, а не во Лондон. Британија има Национален центар за сајбер-безбедност што реагирал на 200 инциденти за една година – значи некој брои, некој евидентира, некој предупредува. Прашањето за нашиот регион не е дали ваков напад е можен, туку дали воопшто би го забележале ако се случи. Колку од системите што ни ја носат струјата, водата и врската со светот се проверени последната година, и кој ги проверувал?