Норвешкиот двор го соопшти во петок наутро: кралот Харалд Петти починал во 6:35 часот во Државната болница во Осло, на 89 години. Владееше 35 години – од 17 јануари 1991 година до денес – и до последниот ден не потпиша абдикација. Тоа не е ситница. Тоа е целата негова биографија собрана во една реченица.

Околу него, Европа полека ја испразни собата. Кралиците и кралевите на неговата генерација се повлекуваа еден по еден, најчесто со образложение дека здравјето повеќе не држи. Харалд имаше повеќе причини од сите нив: последните години беа низа инфекции, а на 17 август годинава беше примен во болница поради хемолитична анемија. Сепак остана крал. Норвешкиот двор го нарекуваа „непобедливиот викинг“, и тоа не беше маркетинг – тоа беше опис на некој што одбиваше да си замине пред да мора.

Кралот што ја промени сметката за тоа кого смее да сака еден престолонаследник

Во 1968 година, Харалд се ожени со Соња Харалдсен – жена без капка кралска крв. Тој беше првиот престолонаследник во Европа што го направи тоа. Денес тоа звучи како обична љубовна приказна; тогаш беше институционален потрес, бидејќи дворовите ја држеа крвта како услов, не како детал. Она што дојде потоа – Летисија во Шпанија, Мери во Данска, Мете-Марит во самата Норвешка – тргна по патека што ја отвори тој. Монархиите ретко се менуваат со декрет. Се менуваат кога некој едноставно одбие да го прифати правилото.

Роден е на 21 февруари 1937 година, како прв принц роден на норвешка почва по 567 години. Од таа реченица се гледа колку е тесна историјата на оваа династија – Глуксбурговците ја водат Норвешка дури од 1905 година, што со балкански мерки е вчера. А детството му помина во бегство: од 1940 до 1945 година беше во егзил во САД додека семејството ја водеше отпорничката приказна однадвор.

Последниот што ја помни војната од прва рака

Со неговата смрт си оди последниот владетел во Европа што Втората светска војна ја доживеал како дете, а не како лекција по историја. Тоа е моментот што вреди да се забележи. Не затоа што кралевите се важни сами по себе, туку затоа што кога ќе замине последниот жив сведок на еден настан, тој настан престанува да биде сеќавање и станува архива. Балканот ја знае разликата напамет.

Престолот преминува на неговиот син Хокон, кој од денес е Хокон Осми. Наследничката Ингрид Александра се позиционира како следната карика. Норвешката монархија, во земја со најбогат државен фонд на светот, продолжува да функционира како институција што не се прашува гласно колку чини – бидејќи одговорот, барем засега, никого не го вознемирува доволно.