Норвешкиот крал Харалд Петти почина на 89-годишна возраст. Кралската палата во Осло соопшти дека починал мирно во петокот во 6:35 часот наутро, во Државната болница, каде беше примен минатата недела поради ретка крвна болест. Членовите на семејството го посетувале во последните 24 часа, а граѓаните оставаа цвеќе пред палатата. На тронот го наследува неговиот син Хокон.

Владееше 35 години. Ќе го запамтат како реформатор кој ја модернизираше монархијата – се ожени со жена без благородничка титула, што му ја отвори истата слобода и на неговите деца. Го викаа „дедо на нацијата“ и „крал на народот“, титула што ја носеше и неговиот татко, Улав Петти.

Кралот што плачеше пред нацијата

Во јули 2011 година, откако Андерс Брејвик уби осум луѓе со бомба во Осло и потоа уште 69, главно тинејџери, на островот Утоја, Харалд ѝ се обрати на нацијата. Неколку недели подоцна одржа говор во кој соучествуваше со жртвите и нивните семејства како татко, дедо, сопруг и крал. Гласот му трепереше и беше на работ на солзи. „Можам само да ја замислам длабочината на вашата болка“, рече тогаш.

Во 2016 година одржа говор што и денес се цитира: дека Норвежаните доаѓаат од Авганистан, Пакистан и Полска, од Шведска, Сомалија и Сирија, дека веруваат во Бог, во Алах, во Универзумот или во ништо. Не многу европски монарси се решиле на таква реченица во тие години.

Дете во егзил, спортист во старост

Роден на 21 февруари 1937 година, имаше три години кога Хитлер ја нападна Норвешка. Мајка му побегна со децата преку границата во Шведска, а потоа во Соединетите Држави на покана на Френклин Рузвелт. По војната се врати, отслужи воен рок и студираше во Оксфорд.

Ја запозна Соња Харалдсен, ќерка на бизнисмен, и чекаше девет години дозвола од татко му да се ожени со неа. Му рече дека ќе остане неженет ако не може да ја земе Соња. Таткото попушти и свадбата се одржа во катедралата во Осло на 29 август 1968 година. Беа во брак речиси 58 години.

Беше и посветен спортист и еколог – еден од основачите на норвешкиот огранок на Светскиот фонд за природа, кој го водеше 20 години, и едриличар кој трипати ја претставуваше Норвешка на Олимписки игри.

Кризите што ја стеснија поддршката

Последните години беа потешки од претходните три и пол децении. Синот на неговата снаа Мете-Марит, Мариус Борг Хојби, беше осуден во јуни на четири години затвор за силување и се жали на пресудата. Пред почетокот на судењето излегоа документи за контактите на Мете-Марит со Џефри Епстин, за што таа се извини и призна лоша проценка. Два дена по крајот на судењето имаше трансплантација на бели дробови поради белодробна фиброза.

Поддршката за монархијата падна од 72 на 54 отсто, а речиси половина од Норвежаните сметаат дека Мете-Марит не треба да стане кралица. Сепак, критиките ретко му беа лично упатени на Харалд. Историчарот Тронд Норен Исаксен го формулира тоа со реченица што многу кажува за таа институција: кога работите тргнуваат наопаку, луѓето обвинуваат сѐ освен кралот.

Тоа е и најголемото прашање што му останува на новиот крал Хокон. Наследува трон чија популарност се држеше на еден човек, а не на самата институција. Колку долго може една круна да живее од личната симпатија кон оној што ја носел?