Elon Musk потврди дека SpaceX гради леарница за турбински лопатки во Бастроп, Тексас, на околу 830 хектари покрај веќе постојната фабрика за Starlink. Причината нема врска со ракети. Има врска со струја – и со тоа што дата центрите за вештачка интелигенција трошат повеќе отколку што мрежата може да им даде.

Лопатката на гасната турбина е најтешкиот дел од целата конструкција. Работи на температури од 3.000 до 3.600 степени по Фаренхајт, што е речиси 800 степени над точката на топење на легурата од која е направена. Само четири компании во светот знаат да ги лијат во индустриски обем, и сите четири се затрупани со порачки до крајот на деценијата. Musk тврди дека сопствената леарница ќе го скрати чекањето за турбина за до 18 месеци.

Тука вреди да се запре на еден момент. Кога човек кој продава соларни панели и батерии почнува да гради инфраструктура за гас, тоа не е промена на уверување – тоа е признание за распоред. Соларот доаѓа кога ќе дојде; турбината се пали вечерва. Истиот Musk во истиот период објави дека SpaceX и Tesla градат капацитет од по 100 гигавати годишно соларно производство. Обете реченици можат да бидат точни. Само едната решава проблем што постои денес.

А проблемот е реален. Потрошувачката на струја на дата центрите во светот се очекува да се удвои до 2030 година. GE Vernova, еден од најголемите производители на турбини, е распродаден до истата таа година. Amazon, Google, Meta, OpenAI и Microsoft веќе не чекаат мрежата да се прошири – си палат сопствени гасни турбини покрај серверите. Побрзо е. И поевтино им е.

Кој ја плаќа разликата

Во Мемфис, каде што дата центрите Colossus на xAI работат од 2024 година, NAACP повеќепати обвинува дека турбините вртат без потребните дозволи и без контрола на емисиите – соединенија што формираат смог и хемикалии како формалдехид. Истражувачи од Универзитетот во Мемфис утврдиле дека загадувањето на воздухот станало нешто полошо откако објектот проработил.

Во Вирџинија, во регионот што сами си го нарекуваат Data Center Alley, Piedmont Environmental Council нарачал студија што го користи моделот COBRA на американската агенција за животна средина. За осум турбини на еден објект, пресметката покажала дека емисиите можат да допрат до над 2,5 милиони луѓе низ повеќе окрузи, со проценка од 3,4 до 6,5 дополнителни предвремени смртни случаи годишно и 53 до 99 милиони долари годишна здравствена штета. Тоа е сметка што ја плаќа некој друг, не оној што ги брои токените во серверот.

Балканот ја знае оваа сцена напамет од друга индустрија: постројката се гради брзо затоа што некому му треба брзо, дозволите стасуваат подоцна или воопшто, а мерењата на воздухот доаѓаат откако луѓето веќе почнале да кашлаат. Разликата е што овде барателот е технолошка компанија со најдобрите адвокати на пазарот, а производот што излегува од оџакот не е челик туку одговор на прашање напишано во чет-прозорец.

Дали некој ќе го постави прашањето колку струја навистина смее да чини едно барање до модел – или тоа ќе се утврдува дури откако ќе се изградат леарниците?