На 41 година лекарката ѝ рекла на Пенелопе Круз дека во наредните години хормоните ќе ѝ скокаат горе-долу без некаква логика. „Помислив дека тоа е навистина лоша шега“, вели актерката денес, на 52 години. Повеќе од една деценија подоцна сè уште има месечен циклус – и сè уште ги живее тие осцилации. „Нагорнините и надолнините знаат да бидат прилично луди.“

Приказната не е за Круз. Приказната е за тоа колку долго на жените им се раскажува погрешна временска линија. Со децении менопаузата се објаснуваше како прекинувач: на 50 години циклусот застанува, топлите бранови почнуваат, крај. Телото не работи така. Пред последниот циклус постои преоден период од неколку години во кој хормоните се менуваат, а телото и психата веќе реагираат. Тоа се вика перименопауза, и најголемиот проблем со неа е што многу жени не знаат дека постои како посебна фаза.

Светската здравствена организација ја дефинира како периодот што почнува со првите знаци на промена во менструалниот циклус и трае до една година по последната менструација. Може да потрае неколку години. Менопаузата, пак, е точно определен момент – дванаесет последователни месеци без циклус, ако отсуството не се објаснува со друга причина. СЗО ја смести природната менопауза меѓу 45 и 55 години; во Шпанија просекот е околу 49.

Зошто никој не ја препознава навреме

Затоа што симптомите доаѓаат постепено и секој од нив има поудобно објаснување. Циклусот доаѓа порано или доцни, станува пообилен или почест. Се јавуваат ноќни будења, постојан замор, раздразливост, магла во главата, палпитации, мускулна непријатност, вагинална сувост, топли бранови, ноќно потење. Сето тоа личи на стрес, на лош сон, на премногу работа.

„Еден од главните проблеми со перименопаузата е тоа што симптомите обично се појавуваат постепено и им се припишуваат на други причини. Многу жени доаѓаат поради несоница, раздразливост или замор, без да го поврзат со хормонално потекло. Препознавањето на оваа фаза овозможува порано делување и подобрување“, објаснува Ана Марија Роман, шефица на гинекологија во една приватна клиника во Мадрид.

Постои и емоционалната страна. Хормоналните осцилации влијаат врз невротрансмитерите поврзани со расположението и можат да ја зголемат чувствителноста на стрес или да предизвикаат епизоди на анксиозност. И тоа обично се совпаѓа со животен период кој и без хормони носи доволно – деца, родители, кариера, сметки.

Што помага, а што не е задолжително

Не на секоја жена ѝ треба терапија. Но од тоа не следи дека страдањето се подразбира. Ако симптомите го расипуваат сонот, работата, емоционалната состојба или сексуалниот живот, тоа е причина да се појде кај лекар и да се разгледаат опциите, вклучувајќи ја и хормонската терапија каде што е индицирана.

Секојдневните мерки не се маркетинг: запишување на промените во циклусот – дали доаѓа порано, дали се одолжува, дали се менува интензитетот – е податок што вреди на преглед. Потоа сон, редовна физичка активност и исхрана со доволно протеини, калциум и витамин Д. Вежбањето овде не е естетика, туку коска и функција.

И една граница што не смее да се преминува: ако крварењето стане многу обилно, трае подолго од вообичаено, се јавува меѓу циклусите или се враќа по подолго отсуство – тоа не се отпишува како перименопауза. Тоа се проверува.

Круз ја кажа својата приказна од позиција на која малкумина ѝ веруваат дека има проблем. Токму затоа вреди. Пораката не е дека сите ќе поминат исто – искуствата се разликуваат драстично. Пораката е дека телото почнува да се менува додека циклусот сè уште трае, и дека чекањето менструацијата да исчезне за да се сфати што се случува значи изгубени години во кои некој можел да помогне.