СПЦ повторно го погреши името на МПЦ-ОА, и тоа со кратенката на Вранишковски

Српската православна црква на својот официјален сајт ја именуваше македонската црква како „Православна Охридска Архиепископија – Македонска Православна Црква“, односно ПОА-МПЦ. По реакциите во јавноста формулацијата беше сменета во уставното име: Македонска православна црква – Охридска Архиепископија, МПЦ-ОА.

Ако беше еднаш, ќе беше грешка. Ова не е еднаш.

Спорната формулација се појави во текст за меѓународната конференција „Наследството на пустината“, одржана на 4 септември во манастирот Манасија во Браничевската епархија. Во него се наведува дека поздравното обраќање на архиепископот охридски и македонски г.г. Стефан го пренел епископот хераклејски Климент, претставен како секретар на Синодот на „Православна Охридска Архиепископија – Македонска Православна Црква“. Во истата објава претходно се појави и формулацијата „Православна Македонска православна црква – Охридска архиепископија“.

Две погрешни варијанти во еден текст пред да се стигне до точната. Тоа е тешко да се објасни со брзање.

Она што го прави случајот чувствителен не е редоследот на зборовите – тоа е кратенката. До 2023 година со ПОА се означуваше Православната охридска архиепископија, црковната структура предводена од Јован Вранишковски, која беше под јурисдикција на СПЦ. Таа структура во 2023 година се интегрираше во МПЦ-ОА, а нејзините архијереи беа примени во канонската јурисдикција на македонската црква.

Значи: кратенката што до 2023 година означуваше паралелна црковна структура во Македонија под белградска јурисдикција, сега се појавува залепена пред името на автокефалната македонска црква. Секој што ја знае историјата ја чита разликата.

Списокот на претходни „грешки“ е долг и има шема. Во октомври 2024 година, по заедничкото сослужување на српскиот патријарх Порфириј и архиепископот Стефан во Ниш, беше употребено именувањето „Охридска Архиепископија – Македонска православна црква“. Имало и случаи кога архиепископот Стефан бил именуван само како „охридски архиепископ“, или како „архиепископ на Северна Македонија“.

Сите отстапуваат од името под кое СПЦ во 2022 година ја призна македонската црква за автокефална. Во истиот Томос стои и препораката прашањето за името да се решава со грчките говорни и другите помесни православни цркви.

Самата зачестеност е аргументот. Кога една иста институција во период од повеќе години употребува неколку различни варијанти на едно име, и секоја од нив е поместена во иста насока – кон нешто помалку од МПЦ-ОА – веројатноста дека станува збор за административни пропусти станува мала.

Тајмингот е делот што ги врзува сите нишки. Односите меѓу МПЦ-ОА и Вселенската патријаршија во последниов период покажуваат знаци на приближување – епископот антаниски Партениј престојуваше на Света Гора, македонски духовен хор пред патријархот Вартоломеј изведуваше македонски песни и ора, а следуваа и најави за нови контакти. Токму Вселенската патријаршија е онаа што треба да го издаде томосот што сè уште недостасува.

Во тој контекст, повторното именување од Белград тешко се чита како администрација. Полесно се чита како потсетување дека автокефалноста добиена од едно место носи очекувања кон тоа место – особено кога односите меѓу СПЦ и Руската православна црква од една страна, и Вселенската патријаршија од друга, се обременети со поголеми спорови за влијание во православниот свет.

Кај СПЦ нема формална одлука за промена на името, ниту објаснување зошто е употребена кратенката. Само корекција по реакција, како и претходните пати. И тука е вистинското прашање – не за Белград, туку за Скопје: колку пати мора да се повтори истата „грешка“ пред некој од МПЦ-ОА да побара писмен одговор, а не само корекција на сајт?