Од секои сто компании во македонскиот деловен сектор, помалку од пет се под странска контрола. Тие помалку од пет создаваат повеќе од третина од целата бруто-додадена вредност во секторот.

Бројките се од Државниот завод за статистика, за 2024 година. Во земјава работеле 3.280 домашни претпријатија контролирани од странство. Тоа се 4,7 проценти од претпријатијата во деловниот сектор. Во нив се ангажирани 24,2 проценти од вработените – речиси секој четврти – а создаваат 37 проценти од бруто-додадената вредност.

Преведено во апсолутни бројки: околу 105 илјади вработени и приближно 184 милијарди денари додадена вредност, што е близу три милијарди евра. Вкупниот деловен сектор во истата година имал 434.645 ангажирани лица и 497 милијарди денари додадена вредност.

Триесет и двајца наспроти петмина

Најјасната мерка за разликата не е во процентите, туку во просекот. Просечната странска филијала во Македонија вработува околу 32 лица. Просечното домашно претпријатие – околу пет. Тоа не е разлика во трудољубивост; тоа е разлика во капитал, во пристап до пазари и во способност да се издржи период без профит.

Каде точно се создава таа вредност е второто корисно прашање. Најмногу во преработувачката индустрија – 35,3 проценти од додадената вредност на странските филијали доаѓа од неа, со 381 компанија и над 51 илјада вработени. Следуваат информациите и комуникациите со 16,7 проценти, и трговијата на големо и мало со 11,5 проценти. Значи, тоа не е економија на увозни шалтери – најголемиот дел од вредноста се создава во производство.

Од каде доаѓа капиталот, речиси нема дилема. Европски субјекти контролираат 92,8 проценти од странските филијали. Земјите членки на Европската Унија контролираат 44,6 проценти од нив, но во тие компании работат 62,8 проценти од сите вработени во странски филијали и се создаваат 61,9 проценти од нивната вредност. Австрија води со 17,4 проценти од додадената вредност, по неа Холандија со 11, Германија со 9,7 и Обединетото Кралство со девет проценти. Четири држави – речиси половина од вредноста.

Тоа е податокот што има политичка тежина, не само статистичка. Македонија со години расправа за односот со ЕУ како за прашање на идентитет и процедура. Бројките на ДЗС покажуваат дека економски таа врска веќе постои, целосно, и дека таа е асиметрична во корист на другата страна на масата.

Една ограда што самиот ДЗС ја поставува заслужува да се пренесе. Бројот на регистрирани странски филијали за 2024 е значително поголем од претходните години, но тоа е резултат на подобрен извор на податоци, а не на бран нови инвестиции. Директната споредба со минатите години, велат од Заводот, треба да се прави внимателно.

Останува вистинското прашање, а тоа не е дали да има странски капитал. Има го, во производството, и тој создава работни места. Прашањето е зошто домашното претпријатие останува заглавено на просек од пет вработени – и што направила државата за тоа да се промени, освен што ги брои туѓите бројки.