Унгарија ќе им исплаќа на сопствениците на дизелски возила по 5.000 форинти месечно – околу 13 евра – до крајот на годината. Мерката важи за патнички возила со дизелски мотор до 110 киловати, односно околу 150 коњски сили, а вкупната сума по возило ќе биде околу 50 евра за четири месеци.

Парламентот ја изгласа со 123 гласа за, 32 против и девет воздржани. Владата проценува дека право на надоместокот ќе имаат речиси милион возила. Најголемиот дел од сопствениците нема да мора да поднесуваат ниту едно барање – даночната и царинската управа веќе ги има податоците од регистрацијата и сама ќе ги утврди корисниците. Првите исплати се очекуваат во октомври.

Премиерот Петер Маѓар објасни дека сумата треба да ја покрие разликата меѓу претходно заштитената цена на дизелот и денешната пазарна цена, пресметана на едно просечно полнење резервоар месечно. Во почетокот на септември просечниот дизел во Унгарија чинел околу 675 форинти за литар – приближно 1,9 евра – што е сепак пониско отколку во Полска, Чешка и Словачка.

Зошто цената воопшто скокна

Причините не се унгарски. Војната, пречките во поморскиот сообраќај на Блискиот Исток, руските ограничувања на извозот и недостигот на рафинериски капацитети го притискаат дизелот на светско ниво. Унгарија има и свој проблем – намален капацитет на рафинеријата на МОЛ на Дунав по пожарот во октомври.

Порано оваа година претходната влада тргна по друг пат и ги замрзна цените: бензинот на 595 форинти за литар, дизелот на 615. Сегашната влада одби таков потег и избра директна исплата, со образложение дека широките ценовни капи создаваат проблеми со снабдувањето. Економистот Виктор Жидај ја критикува логиката од друг агол – јавни пари одат кај сопствениците на автомобили, а ги плаќаат и оние што возат бензинец, што користат градски превоз или што возат велосипед.

Двете критики се точни истовремено, и тоа е најинтересниот дел од оваа мерка. Замрзнувањето цени ги празни полиците, директната исплата ја дели сметката врз оние што немаат никаква корист од неа. Нема чиста опција – има само избор кој трошок ќе биде видлив, а кој ќе остане скриен во буџетот. Кога следниот пат некој регионален политичар ветува дека ќе ги „среди“ цените на горивото, вреди да се праша која од овие две сметки ја предлага.