Американската Меѓународна развојна финансиска корпорација (DFC) обезбеди 5 милиони долари за проектот „Крстов Дол“ кај Крива Паланка – наоѓалиште на антимон. Тоа е првата институционална инвестиција на DFC во Македонија и нејзина прва инвестиција поврзана со антимон воопшто.

Договорот за развој на проектот е потпишан на 7 април со компанијата Pela Global Limited, за оживување на рудникот и преработувачките капацитети. Американците отворено го поврзуваат проектот со напорите за диверзификација на глобалната понуда на антимон и намалување на зависноста од Кина.

Што точно се купува со пет милиони

Ова е деталот што во најголем дел од известувањето падна во втор план. Петте милиони долари не се финансирање за рудник. Тие се наменети за фаза на развој на проектот: обновена анализа на минералните ресурси, физибилити студии, инженерски анализи, проценка на трошоци и оперативно планирање.

Со други зборови – тоа се пари со кои ќе се утврди дали воопшто вреди да се копа. Втората фаза, самата изградба и комерцијална експлоатација, зависи од резултатите на тие студии, од финансиската исплатливост, од дозволите и од еколошките процедури. Ништо од тоа сè уште не е одлучено.

Премиерот Христијан Мицкоски, кој веста ја соопшти од Вашингтон, го формулираше поинаку: „Ова е само почеток.“ И додаде дека антимонот е критичен и редок минерал, најчесто употребуван во воената индустрија, и дека со завршување на проектот може да се зголеми значењето на државата и богатството на граѓаните.

Тврдењето без бројка

Потоа следеше реченицата што бара внимание. Според првичните извештаи, рече премиерот, резервите се „многу поголеми од збирните резерви на денешниот прв и втор продавач во светот“.

Тоа е огромно тврдење – и е изнесено без ниту една бројка. Нема тони, нема проценета концентрација, нема име на извештајот што го кажува тоа. Токму затоа DFC и плаќа за нова анализа на минералните ресурси: бидејќи потврдените резерви допрва треба да бидат утврдени. Додека тоа не се случи, коректната формулација е „значаен потенцијал“, а не „најголеми резерви во светот“.

Антимонот навистина е на американската листа на критични минерали – се користи во легури, оловно-киселински батерии, материјали отпорни на оган, полупроводници и оклопни материјали. Глобалното производство е концентрирано во мал број земји, и токму затоа нечие ново наоѓалиште има геополитичка тежина, не само комерцијална.

Но тежината за граѓанинот на Крива Паланка се мери со нешто друго: под кои услови ќе се експлоатира, колкави приходи ќе добие државата, колку луѓе ќе се вработат и со какви плати, дали преработката ќе се прави тука или рудата ќе се извезува сурова, и какви еколошки стандарди ќе се применат. Ниту едно од тие прашања не е одговорено, и ниту едно од нив не се решава со пет милиони долари за студии.

Разликата меѓу рударски проект што остава нешто зад себе и таков што остава дупка ја прави она што е договорено пред да почне копањето, не она што е ветено додека трае. Денес, за „Крстов Дол“, договорено е само тоа дека ќе се провери дали има што да се копа. Сè друго е сè уште изјава.