Тетовскиот грав исчезнува: од 300-400 килограми по декар на 300 од два декара, каналот затворен, младите заминаа

Во тетовското село Теарце по четиринаесетти пат се одржа „Ден на гравот“. Заедничка трпеза, гравче во големо котле, културно-уметнички друштва, порака до младите. Организаторот, невладината организација ЦЕД, сака да го промовира тетовскиот грав како бренд на Полошкиот Регион. Проблемот е што бренд без производители е само етикета: од година во година тетовското гравче сè потешко се наоѓа на пазар, а цената му е сè повисока.

Абдула Муареми од Теарце сади грав триесет години. Порано секоја година по три-четири декари, годинава едвај два, „бидејќи е голема суша“. Порано, вели, било доволно гравот двапати да се навади и давал 300 до 400 килограми од декар. Сега треба седумпати да се вади, а родот е едвај 300 килограми – од два декара. Каналот за наводнување е затворен, „нема ред за користење на водата“. Половина принос, тројно повеќе работа. Нема сметка што издржува такво равенство.

Круме Трпчески го кажува истото со друга слика: некогаш секоја куќа сеела ниви со грав, „а сега ниедна куќа не може да најде 10 кила грав“. Тие што некогаш одгледувале грав, сега купуваат од маркетите. Има села каде што нема ниту еден производител.

Причините се три и само една не зависи од никого. Климата – летните горештини што ја сушат нивата – не ја контролира ниту општината ниту Владата. Но затворениот канал и непостоечкиот ред за вода не се климатска промена, туку управувачка. Кој го затвори каналот во Полог и кој треба да го отвори? Третата причина, младите што „побегнаа“ од земјоделието, е последица на првите две: никој не останува на нива што бара седум наводнувања без вода.

Манифестацијата им праќа порака на младите дека со грав може „нешто повеќе да се направи во руралните средини“. Пораката е добра. Но земјоделецот со триесет години стаж ја кажа целата приказна во три збора: „услови нема“. Тетовскиот грав ќе преживее на менито во рестораните. Прашањето е дали ќе преживее на нивата – и дали некој од институциите воопшто го смета за свој проблем.