Речиси секоја десетта цигара што се пуши во Европската Унија доаѓа од црниот пазар, а годишната загуба за буџетите на ЕУ и земјите-членки се проценува на околу 13 милијарди евра. Тоа е заклучокот на новиот извештај на Европскиот суд на ревизори. Според податоците што ги цитира, нелегалните цигари во 2023 година сочинувале околу 8,8 проценти од вкупната потрошувачка во Унијата.

Промената е во тоа каде се прават. Шверцот и понатаму постои, но нелегалното производство сè почесто се сели во самата Унија, блиску до купувачите. Во Белгија во февруари 2025 година била затворена фабрика во Ломел што работела 24 часа на ден, со четири линии од по околу еден милион цигари на час. Во септември годинава паднала уште една кај Нинове – дванаесетта во Белгија од почетокот на годината. Во Шпанија, во најголемата досега откриена фабрика, биле запленети околу три милиони пакувања во вредност од 15 милиони евра и уапсени 20 лица.

„Криминалците вклучени во нелегалната трговија со тутун успеваат не затоа што на Европа ѝ недостигаат закони, туку затоа што сè уште има празнини во координацијата, споделувањето информации и спроведувањето“, изјави Петри Сарвама од Европскиот суд на ревизори.

И Македонија е на мапата

Студијата на KPMG за 2025 година покажува дека Македонија има понизок удел на нелегални цигари од многу европски пазари, но тој расте: околу 3,6 проценти од потрошувачката, за 1,3 процентни поени повеќе од 2024 година. Поконкретна слика дава операцијата „Филтер“ на Царинската управа: седум случаи на организиран шверц, околу 70 милиони цигари нелегално пуштени во промет и над шест милиони евра избегнати давачки кон државата.

Најнепријатниот детал од „Филтер“ е списокот на вмешани. Покрај транспортни и увозни компании и физички лица, случајот опфати и полициски и царински службеници. Европските ревизори бараат подобра координација меѓу институциите. Кај нас прашањето е поосновно – со кого точно да се координира, кога во шверцот се вмешани и луѓе од институциите што треба да го спречат?