Тарасона во подножјето на Монкајо: катедрала што ја викаат „Сикстинска капела на шпанската ренесанса“ и арена за бикови од 1792 со станови околу неа

Тарасона лежи во подножјето на планината Монкајо, на точката каде што се допираат Арагон, Навара, Кастилја и Риоха. Таква местоположба не ти остава избор: градот е граница по дефиниција. Неговиот стар дел ги носи трагите на христијани, Евреи и муслимани, а за неколку улици преминуваш од средниот век во ренесансата, и за тоа не ти треба музејски билет.

На 11 октомври градот ја повтори својата најпозната свадба – онаа од 1170 година, меѓу Алфонсо Осми Кастилски и Леонор Плантагенет, ќерката на англискиот крал Хенри Втори и на Елеонора Аквитанска. Младоженецот имал 14 години, невестата околу 10. Ова не била љубов, туку сојуз меѓу кастилската круна и една од најмоќните европски династии. Хрониките пишуваат за гозби, литии и турнири. Реконструкцијата, со наслов „Љубов во погранична земја“, е дел од театарската тура „Тарасона, протагонист во средниот век“, сега во своето трето издание – со водичи, актери, танчери и музичари што тргнуваат од плоштадот Шпанија и низ квартот Ел Синто стигнуваат до црквата Санта Марија Магдалена и до Епископската палата. Оваа година во приказната влегува и 13 век: ќерката на Алфонсо и Леонор, исто така Леонор, и Хајме Први Арагонски по венчавката во Агреда го посетиле градот.

Балканот добро ги знае ваквите бракови од своите средновековни хроники – деца што ги венчале круни, а не чувства. Разликата е што Тарасона од тоа направи туристичка понуда, со костими и музика. Колку од нашите тврдини, цркви и чаршии би можеле да раскажат приказна на ист начин, наместо да чекаат посетител што случајно ќе залута?

Палата што била тврдина, па замок, па дворец

Епископската палата се крева на висорамнина над реката Кеилес. Почнала како муслиманска зуда, тврдина, станала христијански замок, а подоцна добила ренесансен облик. Во 2020 година е прогласена за добро од културен интерес и постојано отвора нови простори: ренесансните почесни скали и куполата, неодамна реставрирани, качување до куполата за да се видат откриените и обновени слики од 16 век, средновековните штали, станбените и управните делови, па дури и поранешните зандани.

„Сикстинската капела на шпанската ренесанса“

Катедралата Санта Марија де ла Уерта има корени во 13 век и во себе ги меша францускиот готски стил, мудехарската градба и ренесансата. Нејзиниот главен адут е куполата над вкрстувањето и сводот на главната капела. Реставрацијата траела речиси три децении. Сликите од 16 век, поврзани со Алонсо Гонсалес и Пјетро Мороне, прикажуваат голи Адам и Ева и фигури од класичната митологија – Аполон, Венера, Бахус. Со векови биле покриени со малтер. Затоа месните ја викаат „Сикстинската капела на шпанската ренесанса“.

Искуството наречено Киборион води по терасите, сводовите и внатрешноста на куполата. Местата се ограничени, резервацијата е задолжителна, а влезницата чини 12 евра.

Висечки куќи и арена со станови

Од улицата Худерија, во некогашниот еврејски кварт, се гледаат „висечките куќи“ на Тарасона, залепени за карпата. Угорницата Куеста де Паласио ве враќа кон Епископската палата. Најнеобичната градба во градот е старата арена за бикови од 1792 година – осмоаголна, меѓу најстарите зачувани во Шпанија, со станови изградени околу самиот круг. Луѓето живеат таму каде што некогаш се одвивала коридата. Денес во неа се одржуваат концерти, фестивали и културни настани.

Што се јаде

Долината на Кеилес дава блитва, артичоки, аспарагус, модри патлиџани, тиквички и домати, а заштитни знаци се поречот и кардото, роднина на артичоката. Јагнето од Арагон се служи како печена плешка и бут, како ребренца, во сендвичот „Пакито“, па дури и како тартар. Есента од Монкајо носи шумски печурки – вргањи и рујници. Локалното јадење е „ранчо турјасоненсе“, засита чорба од компири, зајак и сезонски зеленчук, понекогаш со свинско или полжави. Од планината доаѓаат и компири, сирења, јагнешко, мед и овошје – праски, кајсии и чордон, плод сличен на малина. Виното е од апелацијата Кампо де Борха. Препорачани ресторани: La Zarzamora, Mesón Asador Queiles, Saboya 21 и La Merced de la Concordia.

Тарасона речиси три децении ја реставрираше својата купола, а сега наплаќа 12 евра за качување до неа. Тоа е инвестиција што се враќа со секој посетител – и аргумент за секоја институција што наследството го гледа како трошок, а не како приход.