Становите во Скопје поскапеле 10,3 отсто за една година, а Народната банка зборува за подобра позиција на купувачите

Народната банка има добра вест: растот на цените на становите во Скопје забавува. Лошата вест е во бројката што ја објаснува добрата. Според нејзиниот индекс, годишниот раст на цените во третиот квартал од 2026 година забавил на 10,3 отсто. Со други зборови – становите и понатаму поскапуваат, само малку побавно отколку досега.

Гувернерот Трајко Славески вели дека ова ја зголемува преговарачката моќ на купувачите, кои сега би можеле да издејствуваат пониска цена. Можеби. Но кога стан чини десет отсто повеќе отколку пред една година, „преговарачка моќ“ звучи повеќе како утеха отколку како олеснување. Индексот, притоа, се однесува само на Скопје.

Новите правила од 1 декември. Народната банка го намалува максималниот рок за отплата на кредити за втор и секој нареден стан од 30 на 25 години. За прв дом рокот останува до 30 години, а важи и олеснувањето од минатата година: минимално учество од 10 отсто наместо 25 отсто, за оние што немаат стан или куќа на свое име. Според гувернерот, кредитите за прво живеалиште сега се околу 25 отсто од бројот на одобрени станбени кредити, а половина од новите кредити годинава се со рок подолг од 25 години.

Логиката е јасна: становите да служат за живеење, а не за паркирање пари. Но математиката на помалото учество има и друга страна. Пресметка за стан од 100.000 евра, кредит на 30 години и фиксна камата од 3 отсто покажува дека купувачот на прв дом треба да обезбеди 15.000 евра помалку на почетокот – но за возврат во текот на отплатата плаќа приближно 7.800 евра повеќе камата.

Банките, пак, се натпреваруваат со почетни камати од 2,9 отсто, фиксни во првите неколку години. По тоа, кај дел од понудите каматата се врзува за ЕУРИБОР. Ако таа се искачи од 3 на 5 отсто, ратата на ваков кредит може да порасне за повеќе од 100 евра месечно – и тоа во годините кога семејството веќе нема каде да се повлече.

Мерките на централната банка се разумни за стабилноста на банките. Но тие не го менуваат основниот однос меѓу платата и цената на квадратот. Младите што плаќаат кирија или живеат кај родителите не прашуваат дали растот забавил. Прашуваат колку години работа чини еден дом – и на тоа прашање ниедна институција сè уште нема одговор.