„Државен удар“ или враќање на правото: Полиција го опколи Уставниот суд во Полска, а претседателот го сврте авионот

Ограда на Уставниот суд исечена со електричен алат, полиција околу зградата, претседателски авион што се враќа од пат кон Сенегал. Сцената е од Варшава, главен град на држава членка на ЕУ, вечерта на 30 октомври.

Судијката Ана Корвин-Пјотровска објави дека го суспендира претседателот на Уставниот суд Богдан Швјенчковски и неговиот заменик Бартломеј Сохањски на еден месец и дека таа го презема раководството. Го обвини Швјенчковски дека им ја блокира работата на новите судии и дека имало неправилности при доделувањето на предметите. Полицијата го опколи судот и не го пушти Швјенчковски да влезе, откако неговите приврзаници исекоа дел од оградата. Седум новоизбрани судии влегоа во зградата под придружба на Службата за државна заштита, низ порта од премиерскиот кабинет.

Судот на својот профил одговори дека станува збор за државен удар и дека Корвин-Пјотровска воопшто не е судијка на Уставниот суд. Јарослав Качињски изјави дека Полска станала полициска држава. „Обновувањето на правната држава е наша должност“, напиша премиерот Доналд Туск.

Спор стар три години

За да се разбере кој кого обвинува, треба да се оди наназад. Владата на Туск уште од 2023 година не го признава легитимитетот на судот, бидејќи тројца судии биле незаконски назначени за време на ПиС. Парламентот оттогаш избра осум нови судии, но претседателот Карол Навроцки одби да им ја прими заклетвата на петмина од нив, меѓу кои и на Корвин-Пјотровска. Петмината положија заклетва во парламентот. Швјенчковски не ги прифати, и покрај наредбата на Европскиот суд за човекови права да им се дозволи да ја преземат функцијата.

Значи едната страна го игнорира Стразбур, а другата суспендира шеф на суд со правна основа што експертите ја оспоруваат. Уставниот правник Марчин Мачак тврди дека законот на кој се повикува суспензијата, оној за редовните судови, тука воопшто не важи. Министерот за правда Валдемар Журек бара да им се укине имунитетот на Швјенчковски и на Сохањски. Кој тогаш го брани уставот?

Мускули пред судијка

Навроцки го сврте авионот и напиша дека во ваков момент претседателот мора да биде во Полска. Рано утрото на 31 октомври влезе во зградата на судот заедно со првиот претседател на Врховниот суд Збигњев Капињски, кој настаните ги нарече државен удар. Туск во вонредно телевизиско обраќање го нападна Навроцки поради судирот со Корвин-Пјотровска при влезот: „Правната држава се разликува од законот на џунглата по тоа што за тоа кој е во право не одлучуваат мускулите и бахатоста.“

Премиерот ја обвини опозицијата и за поддршка од проруски кругови и од „армија руски ботови“, а за мотивите на противниците праша дали се работи за „алчност, глупост или предавство“. Навроцки свика итни консултации со парламентарните партии. За излез од кризата Туск беше јасен: „Во одредени прашања компромис не може да има.“

Балканот го знае ова сценарио: секоја нова власт вели дека го чисти судството од претходната, а претходната вели дека тоа е удар. Разликата е во тоа што за време на ПиС токму ЕУ го обвинуваше судот дека е премногу близок до власта, а сега чистењето го води проевропскиот премиер. Правото како оружје е лошо кога го држат другите. Дали станува подобро кога го држат твоите?

Корвин-Пјотровска ја закажа општата седница на судиите за 3 ноември. Дали тие што ќе седнат таму се воопшто судии, зависи од тоа кого прашувате. Тоа е, всушност, целата криза.