„Можеме да го направиме тоа и овде“: Американска амбасадорка во Атина се фалела со падот на романската влада, а Трамп притискал во Полска и Германија

Вечера во Атина, пред грчки политичари. Тогашната американска амбасадорка во Грција, Кимберли Гилфојл, си ја припишала заслугата за распадот на владејачката коалиција во Романија и додала: „Можеме да го направиме тоа на која сакаме земја. Можеме да го направиме тоа и овде.“

Сцената ја опишува Ен Еплбаум, полско-американска историчарка и добитничка на Пулицерова награда, во анализа за американско списание. Еден податок треба да се знае пред сè: нејзиниот сопруг е полскиот министер за надворешни работи Радек Сикорски. Таа не гледа од трибина. Но дел од она што го пишува веќе опширно го објавија полските медиуми.

Гилфојл набргу поднела оставка поради скандал, откако од републикански донатор барала 100.000 долари на приватна сметка. Европските сојузници, според Еплбаум, многу повеќе ги вознемириле нејзините политички закани. Вашингтон порано начелно ја поддржуваше демократијата како поредок и го признаваше легитимитетот на избраните партии од левиот и десниот центар. Денес администрацијата и деловната елита околу неа отворено туркаат партии блиски до MAGA, вклучително и проруски, а во најмалку три европски држави лидерите биле наговарани да ги избркаат коалициските партнери и власта да ја поделат со радикалната десница.

Полска: Трамп лично

Кога полскиот министер за одбрана Владислав Косињак-Камиш, лидер на помала партија во коалицијата, напролет дошол во Вашингтон, Доналд Трамп го повлекол настрана. Му рекол дека во Белата куќа ќе стои многу подобро ако ја напушти владата и склучи пакт со националистите и крајната десница. Министерот одбил. Еплбаум пишува дека вакво нешто во Полска не се случило уште од времето кога советските власти одлучувале кој ќе ги води полските комунисти.

Романија: приказна што мириса на гас

Амбасадорката во Грција, да потсетиме, се мешала и во Романија. Гилфојл туркала изградба на гасовод и купување американски течен гас за компанија чиј лобист постојано патувал со неа. Тогашниот премиер Илие Боложан го поддржувал гасоводот, но одбил да ги потпише договорите за гасот, бидејќи цената била превисока, а Романија се подготвувала да извезува сопствен гас.

Гилфојл потоа била снимена на вечера во Букурешт со лидерот на социјалдемократите Сорин Гриндеану. Набргу социјалдемократите ја напуштиле владата и заедно со радикалната десница изгласале недоверба на Боложан. Гриндеану и лидерот на проруската десница Џорџ Симион негираат какво било американско влијание. Во Романија, пишува Еплбаум, малкумина веруваат дека тоа било случајност.

Германија: влез само за CDU и AfD

Следната брана е во Берлин. Целта, според Еплбаум, е CDU да ја прекине соработката со социјалдемократите и власта да ја подели со AfD. Трамп на Truth Social ги слави резултатите на крајната десница, а Илон Маск на X ѝ прави на AfD огромна бесплатна промоција.

Кога делегација германски пратеници дошла на средби во Пентагон и Стејт департмент, им кажале дека во зградите можат да влезат само членовите на CDU и AfD. За социјалдемократите, кои седат во германската влада, влез немало. Раководството на CDU ја одбило таквата средба. Порака поотворена од таа тешко може да се испрати на сојузник.

Вооружете се, па предајте им го оружјето на радикалите

Тука авторката го наоѓа парадоксот. Високи функционери на Пентагон, како Елбриџ Колби, бараат Европејците да ја преземат главната одговорност за својата одбрана. Германија, Полска и Романија го сфатиле тоа сериозно и вложиле огромни пари во вооружување. Во исто време, Вашингтон на сцената турка лидери што се против одбранбени вложувања и отворено навиваат за Русија. Копретседателот на AfD Тино Хрупала бара целосно повлекување на американската војска од Германија.

Рецептот, заклучува Еплбаум, е веќе пробан во Европа во 20 век и завршил со катастрофа.

За Балканот ова не е далечна тема. Тука странските амбасадори одамна се дел од домашната политика. Ако Вашингтон вака зборува со Полска и Германија, членки на НАТО и ЕУ, каков тон го чека оној што уште стои пред вратата? И ако утре некој амбасадор на вечера во Скопје каже „можеме да го направиме тоа и овде“, кој би станал од масата?