Kardinali Vinko Puljiq, ish-kryepeshkopi i Vrhbosnës në pension, në një intervistë të së dielës për televizionin federal boshnjak, shqiptoi fjalët më kritike për gjendjen në Bosnje e Hercegovinë që janë dëgjuar nga ndonjë lider kishtar boshnjak në vitet e fundit. „Na keni veshur këmishën e të çmendurit dhe keni ikur, e ne brenda saj, po e gjejmë veten si të mundemi." - fjali që në origjinal është në boshnjake dhe përkthehet plotësisht në gjuhë të tjera pa humbur mprehtësinë.

Puljiqi foli për Dejtonin. Marrëveshja e vitit 1995 që përfundoi luftën në Bosnje, por siç e thekson kardinali, nuk vendosi paqe të drejtë. „Kjo e ndaloi luftën, por nuk arriti të vendoste një paqe të drejtë që respekton të drejtat dhe dinjitetin e të gjithë popujve." Tridhjetë vjet më vonë, Dejtoni ende e mban Bosnjën në një gjendje - funksionale sa për të mbijetuar, jofunksionale sa për t'u zhvilluar.

„Trekëmbësh." Kjo është figura që Puljiqi përdor për tre popujt konstitutivë - Boshnjakët, Serbët dhe Kroatët. Nëse njëra këmbë dobësohet, i gjithë trekëmbëshi bie. Nga perspektiva ballkanike, kjo metaforë ka peshë të veçantë. Boshnjakët përbëjnë përqindjen më të madhe të popullsisë, por edhe fuqinë më të vogël ekonomike. Kroatët janë praktikisht jashtë kuadrit të përbashkët federal. Serbët kanë autonomi të plotë në Republikën Sërpska me një sistem arsimor dhe fiskal që është thuajse shtet brenda shtetit.

Kardinali përmendi edhe diçka më të hollë - se ka parë plane sekrete nga të tria anët dhe se i ka ardhur neveri. Nuk dëshiron të flasë konkretisht. „Këto janë plane vendore, jo të bashkësisë ndërkombëtare", tha. Çfarë fshihet pas kësaj deklarate? Në botën politike boshnjake kjo ka të ngjarë t'u referohet propozimeve territoriale, ndarjeve të dakorduara me Kroacinë dhe Serbinë, ose planeve për krijimin de fakto të një entiteti të tretë.

Tema e entitetit të tretë - një entitet kroat i ndarë nga Federata - po fiton peshë politike vitet e fundit. Puljiqi mori një pozicion të nuancuar: nuk është për pastrim etnik, por nuk është as kundër ristrukturimit nëse ky aktualja nuk funksionon. Kjo hap rrugën që politikanë si Dragan Çoviq i HDZ-së të vazhdojnë lobimin për riorganizim administrativ.

Puljiqi gjithashtu hodhi poshtë se konflikti në Bosnje është fetar. „Kjo është luftë interesash", thotë. Njerëzit e thjeshtë - katolikët, myslimanët, ortodoksët - jetojnë së bashku në paqe. Spektakli politik është ai që prodhon tensionin. Ky është një diagnozë e njohur për këdo që jeton në Ballkan - problemet rrallë vijnë nga njerëzit e thjeshtë, më shpesh nga ata që i quajnë „politikanë".

Për Maqedoninë, deklarata e Puljiqit ka paralele të largëta. Kur Brukseli „veshi këmishën e të çmendurit" me Marrëveshjen e Prespës dhe iku, kë la brenda saj? Jo institucionet - por popullin. Dhe ata „brenda" 7 vjet po përpiqen të gjejnë si të marrin frymë. Situata në Bosnje është më ekstreme - 30 vjet në të njëjtën këmishë, dhe kardinali për herë të parë e thotë me zë të lartë se kjo këmishë është shprehje e kaosit të dizajnuar, jo e „mungesës së pjekurisë politike".

Pyetja që mbetet: sa Ballkani mund të shkojë përpara me marrëveshje të lidhura jashtë tij? Dejtoni, Prespa, Brukseli - të gjitha janë „zgjidhje ndërkombëtare" për probleme vendore. Të gjitha kanë të njëjtin defekt: u mungon vullnet dhe legjitimitet në vendin ku zbatohen. Kardinali Puljiq, 80-vjeçar, mund t'ia lejojë vetes ta thotë me zë. Pak të tjerë munden.