Pritje solemne, darkë shtetërore, fotografi për histori - dhe në fund, marrëveshje e madhe nuk ka. Takimi i Donald Trumpit dhe Xi Jinpingut në Shtëpinë e Bardhë përfundoi me armëpushim tregtar të zgjatur, bisedime të hapura për një aranzhim të ri ekonomik dhe disa përplasje të drejtpërdrejta rreth temave që më së shumti i ndajnë dy ekonomitë më të mëdha në botë. Gjithçka tjetër është paketim.

Tajvani: nga „nuk mbështesim“ te „kundërshtojmë“

Mesazhi më i drejtpërdrejtë erdhi nga Xi. Sipas njoftimit zyrtar të Ministrisë kineze të Punëve të Jashtme, ai i tha Trumpit se qëndrimi i Pekinit për „bashkimin kombëtar dhe integritetin territorial“ është i qartë dhe se Kina pret që SHBA-të të dalin kundër pavarësisë së Tajvanit. „Shpresojmë që pala amerikane të veprojë me kujdes me çështjen e Tajvanit“, porositi lideri kinez.

Në diplomaci pikërisht nuancat e tilla vlejnë më së shumti. Uashingtoni tradicionalisht thotë se nuk e mbështet pavarësinë e Tajvanit. Pekini tani kërkon më shumë - që SHBA-të ta kundërshtojnë hapur. Konfirmim se Trumpi e ka pranuar ndryshimin për momentin nuk ka, ndërsa Shtëpia e Bardhë menjëherë pas bisedës nuk publikoi procesverbalin e vet të detajuar të takimit. Kur njëra palë publikon e tjetra hesht, versioni i kujt i takimit do të mbetet i shkruar?

Mbi të gjitha qëndron paketa e armëve amerikane për Tajvanin, me vlerë rreth 14 miliardë dollarë. Pas takimit të mëparshëm me Xi në Pekin në maj, Trumpi e mbajti miratimin përfundimtar, duke e quajtur atë çështje „atu shumë të mirë negociues“. Me fjalë të tjera, mbrojtja e një ishulli u bë fish në një tryezë ku ishulli nuk ulet. Në Ballkan e dimë mirë si ndihesh kur fuqitë e mëdha negociojnë për territorin e dikujt, ndërsa ata që jetojnë atje përfundimet i mësojnë të fundit.

Irani: Pekini nuk e bleu recetën amerikane

Tema e dytë e madhe ishte Irani. Pala kineze konfirmoi se dy liderët kanë biseduar për Lindjen e Mesme, ndërsa Xi u bëri thirrje SHBA-ve dhe Iranit të kthehen në negociata dhe ta rikthejnë marrëveshjen që do të hapte rrugën drejt ndalimit të konfliktit. Pekini, sipas liderit kinez, e mbështet kthimin e Uashingtonit dhe Teheranit te korniza e Islamabadit dhe një marrëveshje më të gjerë që do të përfshinte programin bërthamor iranian dhe çështjet e tjera të hapura.

Për Trumpin kjo është pikë e ndjeshme, sepse administrata e tij prej muajsh përpiqet që Kina ta përdorë ndikimin e saj të madh ekonomik ndaj Teheranit. Kina është partneri më i madh tregtar i Iranit, ndërsa lufta dhe mbyllja e ngushticës së Hormuzit i goditën drejtpërdrejt tregjet e energjisë dhe interesat kineze në Gjirin Persik. Por Pekini deri tani refuzoi thjesht ta pranojë qasjen amerikane të presionit. Në vend të mbështetjes për izolimin e Teheranit, Xi solli një propozim tjetër - kthim në tryezën e negociatave. Rolin që Uashingtoni e ka shkruar për Kinën, Kina qartësisht nuk dëshiron ta luajë.

Inteligjenca artificiale: „lëre ku është“ kundrejt „nën kontroll njerëzor“

Tema e tretë ishte inteligjenca artificiale. Trumpi që para takimit paralajmëroi se ajo që ai e quan „superinteligjencë“ do të jetë temë e madhe, por u angazhua që zhvillimi të mos ngarkohet me kufizime të reja. „Dua ta lë saktësisht aty ku është“, shkroi Trumpi, duke shtuar se si mbrojtje amerikane e sheh Ministrinë e Drejtësisë. Xi erdhi me një mesazh tjetër: „Inteligjenca artificiale duhet të mbetet nën kontroll njerëzor.“ Pekini i sheh dy vendet si konkurrentë, por mendon se ka hapësirë për shkëmbim informacionesh për rreziqet dhe për parandalimin e keqpërdorimeve.

Që para samitit, zyrtarë amerikanë dhe kinezë kishin biseduar për një dialog formal për sigurinë e inteligjencës artificiale, përfshirë edhe një kanal komunikimi në rast incidentesh serioze të lidhura me sisteme të tilla. Trumpi para takimit pohonte se Kina e ndan qëndrimin e tij për kufizimet - ndërsa Xi pastaj foli publikisht pikërisht për menaxhimin e rreziqeve. Ironinë është vështirë ta anashkalosh: presidenti amerikan kërkon sa më pak rregulla, ndërsa lideri i Partisë Komuniste të Kinës flet për kontroll njerëzor. Cili nga të dy e kupton më mirë se çfarë po ndërtohet?

Lufta tregtare nuk ka përfunduar - afati vetëm është zhvendosur

Në frontin ekonomik ka një hap konkret, por jo marrëveshje përfundimtare. SHBA-të dhe Kina e zgjatën armëpushimin tregtar deri më 10 janar 2027, duke fituar edhe dy muaj për negociata për një marrëveshje më të gjerë. Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, tha se Kina e ka përmbushur detyrimin për të blerë 25 milionë tonë soje amerikane, por se vonohet me blerjet e tjera bujqësore me vlerë rreth 17 miliardë dollarë. Uashingtoni është i pakënaqur edhe me ritmin e dërgesave kineze të elementeve të rralla të tokës, kyçe për industrinë teknologjike dhe ushtarake amerikane.

Sipas njoftimit kinez, Trumpi në takim tha se raundi i ri i bisedimeve ekonomike ka sjellë rezultate dhe se dy palët duhet të vazhdojnë për të arritur „një marrëveshje edhe më të mirë“. Në përkthim: tarifat, blerjet kineze të mallrave amerikane, qasja te elementet e rralla të tokës dhe kufizimet amerikane për eksportin e teknologjisë më të përparuar drejt Kinës - të gjitha çështjet më të vështira - mbeten në tryezë. Lufta tregtare nuk ka përfunduar, vetëm është vënë në pauzë deri në janar.

Ukraina në tryezë, detaje nuk ka

Nga raporti kinez doli edhe një informacion që në pjesën publike të takimit pothuajse as nuk u përmend: Trumpi dhe Xi biseduan edhe për Ukrainën, për Gadishullin Korean dhe për kriza të tjera ndërkombëtare. Çfarë saktësisht u tha për luftën në Ukrainë, as Pekini as Shtëpia e Bardhë nuk e publikuan. Ukraina ishte në tryezë, por nuk ka asnjë bazë për të pohuar se prej aty ka dalë ndonjë marrëveshje e re.

Në pjesën më të gjerë strategjike të paraqitjes së tij, Xi sërish e përmendi të ashtuquajturën kurth të Tukididit - teorinë sipas së cilës ngritja e një fuqie të re dhe përplasja e interesave të saj me fuqinë ekzistuese dominuese mund t'i çojnë dy shtetet në luftë. Ai tha se një përfundim i tillë mund të shmanget dhe bëri thirrje për dialog të rregullt mes dy ushtrive dhe për mekanizma më të mirë për parandalimin e krizave. Gara mes Kinës dhe SHBA-ve, sipas tij, duhet të jetë „garë për arritje“, e jo luftë në të cilën njëri duhet të humbasë që tjetri të fitojë. Ballkani prej kohësh ka mësuar se kur fuqitë e mëdha fillojnë të flasin për luftë mes tyre, më ngushtë e kanë ata që qëndrojnë mes tyre.