Në kishën Ris në Oslo, familja mbretërore norvegjeze më 23 shtator i dha lamtumirën princeshës Astrid. Ajo vdiq më 11 shtator, në moshën 94-vjeçare - pesëmbëdhjetë ditë pas vdekjes së vëllait të saj më të vogël, mbretit Harald i Pestë. Kisha ishte e hapur për çdo qytetar që donte të vinte. Ky detaj thotë më shumë se të gjitha kurorat në rreshtat e parë.

Arkivolin, të mbuluar me flamurin norvegjez, pas shërbesës e nxori vetë mbreti Hokon i Tetë - nipi i Astridës - së bashku me pesë fëmijët e saj. Fëmijët dhe nipërit vendosën trëndafila të kuq mbi të. Mes kurorave nga oborret evropiane qëndronin edhe trëndafila të bardhë nga princesha britanike Ana. Në rreshtat e parë ishin ulur mbretëresha Mete-Marit, trashëgimtarja e fronit Ingrid dhe mbretëresha Sonja, e cila brenda disa javësh humbi edhe bashkëshortin edhe motrën e tij. Nga jashtë erdhën trashëgimtarja suedeze e fronit Viktoria, princesha Margareta e Luksemburgut, princesha belge Astrid dhe princi Lorenc.

Fjalinë më të fortë nuk e tha një prift, por një politikan. Ministri i Financave Jens Stoltenberg, njeriu që një dekadë të tërë e udhëhoqi NATO-n, foli për diçka krejtësisht private: „Ishte e pranishme kur ai lindi dhe ishte e pranishme kur vdiq. Astrida kujdesej për Haraldin.“ Një fjali që nuk ka nevojë për asnjë titull. Ndoshta pikërisht ky është përshkrimi më i sinqertë i monarkisë: një familje që humbjet e veta i përjeton para gjithë shtetit.

Prifti i famullisë Pol Erik Virgenes e përshkroi si „mbështetje të rëndësishme“ që gjithë jetën mori pjesë në detyrat e familjes mbretërore. Astrida i pa në fron të katër monarkët norvegjezë nga pavarësia në vitin 1905 e deri sot. Shteti këtë e njohu në mënyrën e vet: për ditëlindjen e saj të 70-të, në vitin 2002, qeveria i ndau pension për dekadat e shërbimit.

Në kishë u vunë re dy vende bosh. Princi Sverre Magnus, djali i mbretit, nuk erdhi sepse studion në Lisbonë. Marius Borg Hejbi, djali i Mete-Maritës nga koha para martesës, mungoi për shkak të situatës ligjore - është në arrest shtëpiak dhe pret rigjykim në shkurt të vitit 2027. Sa nga kjo mungesë është domosdoshmëri ligjore, e sa vendim i pallatit që një fotografi nga banka të mos e errësojë gjithë ceremoninë?

Zgjedhja e kishës nuk ishte e rastësishme: në Ris është varrosur bashkëshorti i Astridës, Johan Martin Ferner. Qenja e saj Vilma, për të cilën thonë se ishte „gjithçka“ për të, tashmë ka shtëpi të re te njëri nga fëmijët. E trashëgimtarja suedeze e fronit Viktoria brenda disa javësh humbi edhe kumbarin e saj, mbretin Harald, edhe Astridën.

Në Ballkan, varrimet mbretërore kryesisht janë temë për librat e historisë ose për nostalgjinë. Në Norvegji janë rutinë shtetërore me derë të hapur - dhe në këtë qëndron e gjithë thelbi. Vazhdimësia është e vetmja gjë që monarkia vërtet e shet, ndërsa në një varrim ajo shihet më qartë.