Во Брунеј нема парламент што би побарал објаснување, нема суд пред кој би се жалела и нема прес-конференција на која некој би прашал зошто. Има само државна телевизија што ја прочита одлуката. Султанот Хасанал Болкијах ѝ ги одзеде сите титули и достоинства на сопругата на својот син, принцот Абдул Малик, кој е четврти во редот за престолот. Со непосредно дејство. Без образложение.

Одлуката ја соопшти привремениот голем коморник преку националната телевизија. Принцезата Пенгиран Раабиатул Адавија повеќе не е принцеза. Дворското соопштение вели дека повлекувањето е поради постапки што не доликуваат на сопруга на член на кралското семејство, постапки што го нагрдиле „доброто име и покажале недостиг на почит кон Неговото Височество, Нејзиното Височество Дули Раја Истери Пенгиран Анак Хаџах Салеха и кон Кралското семејство“.

Забележете што недостига во таа реченица: што точно направила. Тоа не е ниту наведено, ниту навестено. Соопштението кажува дека постои престап, кажува кој е навреден, но не кажува во што се состои престапот. Кога институцијата има моќ да те симне без да објасни зошто, објаснувањето станува непотребно – и токму тоа е пораката.

Свадба од десет дена, отповикување од една реченица

Во април 2015 година, палатата Истана Нурул Иман – најголемата и најраскошната палата на светот – беше домаќин на една од најскапите свадби што ги видел овој век. Принцот Абдул Малик се венча со Дајангку Раабиатул Адавија Пенгиран Хаџи Болкијах, тогаш дваесет и двегодишна аналитичарка на податоци. Церемонијата траеше околу десет дена.

Во еден момент од таа свадба, султанот ја зеде раката на својот син и ја положи врз главата на невестата – гест на благослов што го запечати бракот. Во истиот чин ѝ ја додели титулата Јанг Амат Мулиа Пенгиран Анак Истери, еднаква на принцеза и кралска сопруга, и формално ја внесе во династијата. Единаесет години подоцна, истиот човек што ја внесе, ја избриша.

Титулата дојде како подарок од една личност. Значи и си оди како одлука на истата личност. Тоа не е брак во кој влегуваш – тоа е позиција што ти е позајмена.

Осумдесет години и едно колено

Времето на одлуката не е случајно. Таа доаѓа среде прославите за осумдесеттиот роденден на султанот, во период кога тој самиот предупреди дека здравјето му е кревко. Во јануари беше успешно опериран – добил вештачко десно колено.

Владетел на осумдесет години што почнува да ја чисти линијата на наследување е сцена што Балканот ја познава од друг контекст, но истата логика: кога прашањето за наследството се приближува, првото нешто што паѓа не е принцот, туку луѓето околу принцот. Раабиатул не е четврта во редот за престолот – тоа е нејзиниот сопруг. Таа е само оној дел од сликата што може да се отстрани без да се допре редоследот.

Брунеј е мала земја од околу половина милион жители, богата со нафта и газ, и владеена од ист човек од 1967 година. Тоа е период подолг од целиот живот на мнозинството од нејзините граѓани. Кога една личност владее толку долго, дворот престанува да биде институција и станува домаќинство – а во домаќинството одлуките не се објаснуваат, тие се соопштуваат.