Американскиот претседател Доналд Трамп најави дека од европските земји би можел да побара да ослободат дел од своите резерви на дизел, додека неговата администрација размислува да го забрани извозот на ова гориво од САД. „Многу сериозно размислуваме за тоа“, рече Трамп. Логиката е едноставна: дизелот што Америка нема да го продаде надвор ќе остане дома, а поевтините пумпи ќе им се допаднат на гласачите неколку недели пред изборите за Конгрес.

Притисокот го отвори министерот за финансии Скот Бесент, кој побара Европа веднаш да ги подготви и да ги пушти во промет своите залихи. Според него, американските земјоделци, превозници и компании не треба да го носат товарот на поскапувањето. „Нашите европски партнери треба да го забрзаат исполнувањето на постојните обврски и веднаш да стават на располагање дополнителни количини“, порача Бесент на социјалните мрежи. Преведено од дипломатски јазик: Европа да ги троши своите резерви за да ѝ биде полесно на американската кампања.

Бројките објаснуваат зошто во Европа нервозно ѕвонат телефоните. САД се клучен светски снабдувач со дизел и извезуваат меѓу 1,2 и 1,5 милиони барели дневно. Стручњаците предупредуваат дека прекинот на испораките дополнително би ги дигнал цените во другите земји, а Дејвид Фајф, главен економист во Argus Media, смета дека американската забрана веројатно би предизвикала скок на меѓународните цени. Трамп ветува поевтин дизел дома. Цената за тоа, според Фајф, би ја платиле сите други.

Позадината е војна, не пазар. Цените на бензинот и дизелот во светот скокнаа откако во февруари избувна американско-израелската војна во Иран. Затворањето на Хормузскиот теснец, рутата низ која минува околу петтина од светската нафта и гас, ги крена цените на нафтените деривати, а дополнителен притисок донесе и забраната за извоз од Русија, исто така голем снабдувач со дизел. Дизелот во Британија, Германија и низа други европски земји веќе е на историски максимум. Потешко се рафинира од бензинот, а го трошат транспортот и земјоделството, па побарувачката многу тешко се намалува.

Европа засега одговара со состаноци. Британскиот министер за енергетика Мартин Мекласки разговараше со европските колеги за можна забрана, а извор запознаен со разговорите оценува дека е разумно да се подготви координиран одговор заедно со земјите од ЕУ. Британската влада тврди дека нема причина за загриженост поради недостиг на дизел, но очекува понатамошен раст на цените. Портпаролот на Европската комисија зборува за „бројни разговори и средби“, вклучително и контакти на високо ниво со американската администрација. Од претходното координирано ослободување на стратешките резерви оваа година сè уште има остатоци.

Сликата е позната за секој што пораснал на Балканот: кога големите водат изборни кампањи, малите ги бројат литрите. Дали Европа ќе ги отвори резервите за да ѝ помогне на туѓа кампања – и колку време ќе ѝ треба на таа одлука да стигне до пумпите во регионот?