Луѓето што со децении живеат во станови во државна сопственост би можеле да добијат уште една шанса да го регулираат својот статус. Предлог-измените на Законот за домување отвораат нов рок, до 31 декември 2027 година, за барања за откуп или закуп. Се однесуваат на корисници со акт или договор склучен пред 16 мај 1998 година, како и на одредени членови на семејствата на починатите носители на правото.

Новото е што сите се делат според приходите, во четири категории. И првата граница е најтешка: примателите на социјална или постојана парична помош немаат право на откуп. Само на закуп, без закупнина додека го имаат тој статус. Најсиромашните, значи, ќе можат да останат во станот, но никогаш да не станат негови сопственици, барем не додека се сиромашни.

Цената на закупот и на откупот

За домаќинствата со приходи до една и пол просечна нето-плата, закупнината би била 25 или 35 денари за квадратен метар. За оние меѓу една и пол и две и пол просечни плати, 62 или 95 денари. Над две и пол просечни плати, 190 денари за квадрат. За стан од 60 квадрати тоа е распон од 1.500 до 11.400 денари месечно.

Откупот би можел да се отплаќа до 30 години, во најмногу 360 месечни рати, со фиксна годишна камата од 4 отсто. Учеството не е исто за сите: најмалку 5 отсто од вредноста на станот за најниската приходна категорија, 20 отсто за средната и 30 отсто за највисоката. Услови има: државјанство, живеалиште во општината, да не се користи друг државен стан или деловен простор и станот да се користи од пред 13 август 2009 година. Се проверува и дали домаќинството поседува стан, куќа, викендичка или деловен простор.

Кога рокот ќе истече

Кој нема да поднесе барање до крајот на 2027 година, има дополнителен рок до 31 март 2028. По тоа следува присилно иселување. Иселување следува и ако барањето биде одбиено, а во рок од 30 дена не се поднесе ново.

А колку луѓе всушност се засегнати? Акционерското друштво за изградба и стопанисување со станбен и деловен простор нема официјална бројка за корисниците на државни станови што не ги регулирале правата, ниту за становите одземени по тој основ, со образложение дека нивниот статус е променлив. Градежниот експерт Никола Велковски предупредува дека становите не смеат да станат бизнис за препродажба и дека голем дел од нив се во стари згради од деведесеттите, некои без лифт.

Државата, значи, знае точно кога некого ќе исели, но не знае колку се тие што може да ги исели. Дали законот се пишува за луѓе или за табела што никој не ја пополнил?